Oos an Rew

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
EarlyPleistoceneAnimals.png
Ensampel a epoch, series Edit this on Wikidata
Rann a Quaternary Edit this on Wikidata
Dallethys 2580 millennium BC Edit this on Wikidata
Deuth dhe benn 117 millennium BC Edit this on Wikidata
Synsys ynno/i Late Pleistocene, Chibanian, Early Pleistocene Edit this on Wikidata
Commons page Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia

Oos an Rew po Oos an Yey yw term dororiethel po doroniethel usys yn diw fordh:

  • [1] ow styrya an keth tra ha rewlivans, hemm yw an spysow hir yn istori an Nor pan wre rew gorheri lower a enep an bys. Yma dustuni rag hwegh rewlivans meur y'n termyn eus passyes.
  • [2] ow kampolla dhe'n rewlivans meur diwettha, hemm yw an Oos Pleistocen.

Yma dustuni rag hwegh rewlivans y'n rekord dororiethel

An golinyans a-ugh a dhiskwedh bos dustuni rag pymp oos rew y'n termyn eus passyes (hag re a dus a geworr unn aral, hemm yw an Rewlivans Pongola nans yw 2,900 milvil bledhen, mes kemyskys yw an dustuni rag henna).

An kylgh rewlivek dres an 500,000 bledhen diwettha
An gevren ynter an Kylgh rewlivek ha spysow rewlivek

An Oos Rew Pleistocen[golegi | pennfenten]

War dhiwedh an Oos Pliocen, Amerika Gledh hag Amerika Dhyghow, diberth kyns, veu kelmys gans konna tir tanow yntredha, hemm yw Kuldir Panama. Possybyl o dhe enevales mos a'n eyl dh'y ben, ha patronyow frosow keynvor a janjyas. Rewlivans a dhallathas yn Hanterkylgh an Gogledh nans yw a-dro dhe 2.7 milvil bledhen. Dres an Pleistocen a-varr (nans yw 2.7 - 0.8 milvil bledhen) hen dus a'n kinda Homo a dhallathas yn Afrika hag efani dres Afro-Eurasi oll. Nans yw a-dro dhe 0.8 milvil bledhen an kylgh a spysow rewlivel a janjyas a pub 41,000 bledhen dhe pub 100,000 bledhen. Diwedh an Pleistocen a welas efanyans tus arnowydh yn-mes a Afrika keffrys ha difeudhans pub eghen denel arall.

Drefen bos kemmys a dhowr kelmys avel rew war an brastiryow, nivelyow ollvysel an mor o a-dro dhe 120 m yn-dann nivelyow a-lemmyn. Ytho Asi hag Amerika Gledh o kelmys gans tir le mayth yw an Mor Bering lemmyn. An brassa rann a Amerika Gledh hag Europa o yn-dann lienyow rew.

Enevales an Oos Rew[golegi | pennfenten]

Pub brastir a welas displegyans enevales meur, enesow byghan hogen. An brassa niver anedha o hevelep dhe enevales arnowydh, mes yth esa lower a varyans.

Yn Amerika Gledh yn-mysk lies aral o smilodon (an tiger lymm-dhensak), mastodon (eghen a olifans) ha'n bleydh euthyk ("dire wolf" yn Sowsnek). Eurasi a welas an mamoth (eghen aral a olifans), trongornvil gwlanek ha kowrgarow iwerdhonek. Yn Madagaskar o an edhen olifans ha trigys yn Mordir Nowydh o eghennow a moa hag er Haast.