Menydhyow an Cuiltheann

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
Menydhyow an Cuiltheann
Main ridge of the cuillin in skye arp.jpg
Sort kadon menydhyow Edit this on Wikidata
Doronieth
Konteth Highland Edit this on Wikidata
Gwlas Ruvaneth Unys Edit this on Wikidata
A-ugh an mor 992 Edit this on Wikidata
Kesordnogyon 57.2°N 6.2°W Edit this on Wikidata
Devnydh karrek danek Edit this on Wikidata

An Cuiltheann (po An Cuilthionn), ‘The Cuillin’ yn Sowsnek, yw kadon a venydhyow karnek desedhys yn Enys Skye yn Alban. Rennys yw avel dew ranndir, an Cuiltheann Du ha’n Cuiltheann Rudh (na Beanntan Dearga).

Enys Skye ha’n enesow ogas, ow tiskedhes tyller an Cuillin.
An Menydhyow Cuillin a Sligachan.
Mappa garow a jif krib an Cuiltheann Du

Dororieth[golegi | pennfenten]

Karrygi bleynyow an Cuiltheann Du yw gabbro ha basalt. Gabbro yw karrek arow tanek. Hemm a re krapp da war an garrek dhe grambloryon, mes basalt yw pur slynk pan vo gleb. Towl yw liw an Cuiltheann Du pan vo gewer gomolek, mes y’n howlsplann i a omdhiskwedh loos po gell. An chif keyn yw krib gul, gans ledrow pur serth a garrek ha radel. Hirder an grib yw a-dro dhe 14km (a Gars-bheinn y’n soth dhe Sgùrr nan Gillean y’n north-est). Hi a furv hanterkylgh a-dro dhe Loch Coruisk. An poynt ughella a’n Cuiltheann (hag Enys Skye) yw Sgùrr Alasdair gans ughelder a 992m (3,255 tros-hys)

Karrek an Cuiltheann Rudh yw growan, moy gwynn ages gabbro. Tewedhys ens i dhe vos breow kromm gans moy a lasneth ages an Cuiltheann Du ha ledrow radel hir. Essa yns i dhe grambla. Glamaig (775m) yw an poynt ughella y’n Cuiltheann Rudh.

Apoyntys veu an Cuiltheann avel Ranndir Kenedhlek a Dekter, onan a 40 ranndir hevelep yn Alban.

Gerdardhyans[golegi | pennfenten]

Desevys yw dell dheu an hanow Cuiltheann dhyworth an ger Norsek Koth kjölen, ow styrya kribow. Kjöllen a allsa styrya keyn skath. Tardhyansow Albannek a’n hanow a gampoll kevren dhe vythologieth Keltek, an breow o an tyller may tyskas Cú Chulainn gwaregieth dhyworth an souder benow Scáthach.

Godhvewnans[golegi | pennfenten]

Dororieth an Cuiltheann a styr bos lies eghen a vewva ynno. Ensamplow klassek yns i a dirfurvow rewlivek, hag aswonnys veu hemma gans James Forbes yn 1846. Ev eth dhe Enys Skye yn 1840 gans Louis Agassiz, arbeniger rewlivans an Alpow.

War woles an menydhyow yma gwydhlannow sabwedh, gwedhegi arvow ha gonyow grug ha gwels garow. Yma lies keunegen war an ledrow isel, mes war ledrow ughella yma meur a radel. Pur bosek yw an ranndir dhe eres meur. Estemys yw dell drig 911 kopel ena yn 1992, hemm yw dhe’n lyha 2.8% a boblans an eghen yn Breten Veur.

Istori[golegi | pennfenten]

Drefen bos an Cuiltheann mar garnek, nyns yns i dhe les rag ammeth. Yn despit dhe hemma, yma meur a dhustuni a drevesigeth istorek y’n nansow yn y gerghyn, gans kylghow krowyow kynsistorek yn Glenbrittle, ha kylgh meyni yn Glen Sligachan.

Tus Loghlyn a rewlya an Hebrides a’n 9ves kansvledhen bys dhe 1266 ha Kevambos Perth. Wosa an spis Norsek, an teyluyow moyha posek war Enys Skye o Teylu Macleod, a Trotternish, ha Teylu MacDonald a Sleat. Kesstriforyon ens i, hag i a omladhas diw vatel, unn yn Harta Corrie ha’n aral yn Coire Na Creiche.

Krambloryon a dhallathas dos dhe’n Cuiltheann diwedhes y’n 19ves kansvledhen. Henwys yw nebes menydhyow dh’aga enora, kepar ha John MacKenzie (Sgùrr MhicChoinnich), Alexander Nicolson (Sgùrr Alasdair), ha Norman Collie (Sgùrr Thormaid).

Krambla ha kerdhes[golegi | pennfenten]

Bleynyow an Cuiltheann yw karrek noth, pur dhensek, gans alsow serth ughel ha nansow rewlivek ha savnow down. Gorrys yw dewdhek bleyn an Cuiltheann Du war rol an Munros (menydhyow dres 3000 tros-hys).

An skrambler a yll drehedhes an brass rann a’n bleynyow war aga throlergh essa. Res yw nebonan krambla orth radh mygyl dhe dhrehedhes an Pynakyl Anhedhadow (Inaccessible Pinnacle), ha skrambla dhe dhrehedhes niver a’n bleynyow erel. Kales yw kavos agas fordh war an grib drefen hi bos mar dhensek hag yma digessenyansow tennvenek ynwedh. An brassa rann a’n skrambloryon a dhalleth yn Glenbrittle (le mayth yw savle kampya hag ostel yonkers), po Sligachan rag an bleynyow y’n north.


Chalenj dhe krambloryon eksperansys yw tremenans dres an grib oll, 7 mildir a bellder mes 15-20 our a grambla kales ynter Glenbrittle dhe Ostel Sligachan. An dus gynsa dhe’y wul yn-dann 24 our o L. Shadbolt hag A. McLaren yn 1911. An rekord, settys gans Finlay Wild yn mis Hedra 2013, yw 2 our, 59 mynysen ha 22 eylen.

An tremenans yw kalessa lower y’n gwav. Kudyn aral y'n hav yw an fowt a dhowr war an grib.

Rol a vleynyow[golegi | pennfenten]

An rol a woles a dhiskwedh oll a venydhyow y’n rolyow Munro, Corbett ha Graham.

Bleyn Styr Kadon Klassans Skeusen Ughelder (m) Gradh an trolergh essa Trolergh essa
Sgùrr nan Gillean Bleyn an Yonkers Du Munro Pinnacle ridge&gillean2.jpg 964 Skrambla Gradh 3 Krib Soth-est
Am Basteir An Eksekutyer Du Munro Am basteir.jpg 934 Skrambla Gradh 2 Krib est
Bruach na Frìthe Leder an Koswig Karow Du Munro Bruach frithe.jpg 958 Kerdhes Yskynna der Fionn Coire
Sgùrr a' Mhadaidh Bleyn an Lowarn Du Munro Mhadaidh.jpg 918 Skrambla Gradh 2/3 Krib north-west po soth
Sgùrr a' Ghreadaidh Bleyn Torment Du Munro Sgurr ghreadaidh.jpg 973 Skrambla Gradh 3 Krib north
Sgùrr na Banachdaich Bleyn an Tri Maw Du Munro Sgurr banachdich.jpg 965 Kerdhes Yskynna dre Coire nan Eich
Pynakyl Anhedhadow (Sgùrr Dearg) Bleyn Rudh Du Munro Inn pinn.jpg 986 Krambla mygyl Krib est a’n Pynakyl
Sgùrr MhicChoinnich Bleyn Mackenzie Du Munro Sgurr Mhic Choinnich - geograph.org.uk - 239695.jpg 948 Skrambla Gradh 2 Krib north
Sgùrr Alasdair Bleyn Alsander Du Munro Sgurr alasdair2.jpg 992 Skrambla Gradh 2 Krib north-est a dopp an Great Stone Chute
Sgùrr Dubh Mòr Bleyn Du Meur Du Munro Sgurr Dubh Mhor and Sgurr Dubh an Da Bheinn - geograph.org.uk - 850382.jpg 944 Skrambla Gradh 2 A Coir' a' Ghrunnda
Sgùrr nan Eag Bleyn an Bolghow Du Munro Sgurr nan Each.jpg 924 Skrambla Gradh 1/2 A Coir' a' Ghrunnda
Blà Bheinn Menydh Glas Du (Bagas Blà Bheinn) Munro Blaven geograph.jpg 928 Kerdhes Yskynna dre Coire Uaigneis
Garbh-bheinn Menydh Garow Du (Bagas Blà Bheinn) Corbett Garbh-bheinn on Skye - geograph.org.uk - 953103.jpg 808 Kerdhes A benn Loch Ainort
Glamaig Benen graf Rudh Corbett Glamaig2.jpg 775 Kerdhes A Sligachan
Marsco Bre an Wolan Rudh Graham Tumbled-down Wall, Sligachan - geograph.org.uk - 1588725.jpg 736 Kerdhes A Sligachan
Beinn Dearg Mhòr Menydh Rudh Meur Rudh Graham Beinn Dearg Mhor and Red Cuillin - geograph.org.uk - 131181.jpg 731 Kerdhes A Sligachan
Belig Rusken besow Rudh Graham Belig from Beinn na Cro - geograph.org.uk - 551706.jpg 702 Kerdhes A benn Loch Ainort

Kampollansow gonisogethel[golegi | pennfenten]

  • Alhwedhel yw an Cuiltheann dhe’n fylm Albanek Seachd.
  • Onan a ganow moyha meurgerys Sorley MacLean yw an Cuiltheann.
  • Stu Mo Leannan/Nightfall on Marsco yw kan war blasen hir Recovery gans an bagas Runrig, dyllys yn 1981.
  • An gan The Road to the Isles a gampoll an Cuiltheann y’n wers gynsa ha’n geskan.
  • Desedhys yw an hwedhel moldrans Wildfire at Midnight gans Mary Stewart y’n Cuiltheann.
  • Desedhys yw unn chaptra y’n hwedhel aspier Mr Standfast gans John Buchan y’n Cuiltheann (henwys yns i avel ‘Coolins’ y’n lyver).

Mirva[golegi | pennfenten]

Panorama a’n Cuiltheann Du ha Rudh a Sgùrr Dubh Mòr
Magnify-clip.png
Panorama a’n Cuiltheann Du ha Rudh a Sgùrr Dubh Mòr