Arsenik

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
Arsen 1.jpg
As-TableImage.svg
Ensampel a'n re ma a sew Elven gymyk, combustible powder, occupational carcinogen, carcinogen, metalloid Edit this on Wikidata
Furvell gymyk As edit this on wikidata
Clefydau i'w trin Acute promyelocytic leukemia edit this on wikidata
Dydhyas diskudhans 13 century Edit this on Wikidata
Niver atomek 33 Edit this on Wikidata
Elektronegedhegedh 2.18 Edit this on Wikidata
Studh oksidyans −3, 1, 2, 3, 4 Edit this on Wikidata
Darn a period 4, group 15 Edit this on Wikidata
Commons page Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Elven gymyk yw arsenik, niver 33 y'n Vosen Beriodek. An hanow a dheu dhyworth an ger Persek al-zarnik, ow styrya orpiment, moon arsenik. Y furvell gymyk yw As.

Drog gerys yw arsenik dhe vos gwenonek, mes elven essensek yw dhe enevales yn dognow fest byghan. Dogen ladhadow dhe'n korf denel yw moy ha 100 mg. Arwodhow posna gans arsenik yw hwyja, drog torr, skit ha didhowrans. Usys o yn fenowgh der istori rag ladha. Diskudhys James Marsh prov yn 1836 dhe vusura arsenik yn mynsow byghan.

Kevys yw arsenik yn naturel yn bosow, yn arbennek puskes-krogenyek.

Yn 1909 Paul Ehrlich a dhiskudhas kymygen arsenik hag a allsa yaghhe pokkys frynk (syphilis), henwys salvarsan. Godhonydhyon re vusuras arsenik yn gols Ötzi, korf ow korwedha yn rewiva yn Itali a-dhia 5000 bledhen. I a breder bos hemm ow styrya ev dhe oberi avel gov kober.

Usys o kymygen hag a syns arsenik henwys lewisite yn Kynsa Bresel an Norvys avel arv kymyk. Usys veu arsenik ynwedh dhe wul sortow arbennek a weder, hag avel galliom arsenid dhe wul hanter-hembrenkyasow dhe'n diwysyans jynn-amontya.

Yma myns arsenik y'n ayrgylgh ow varya, mes gans nivel ughella ogas dhe dhiwysyans hag a losk glow. Yma loskvenedhyow ow keworra 3,000 tunnas a arsenik dhe'n ayrgylgh pub bledhen, mes tus a wra keworra 80,000 tunnas pub bledhen dre leski keunys menhesen.

Ny wra arsenik teudhi, mes segh-ethenna. Y boynt segh-ethenna yw 616°C. Yma dhodho dhew furv, onan metelek loos, ha'n eyl, melyn hag anvetelek.

Mirva[chanjya | pennfenten]