Titaniom

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
Titan-crystal bar.JPG
Ti-TableImage.svg
Ensampel a'n re ma a sew Elven gymyk, stoff sempel Edit this on Wikidata
Klass alkan tremenyans, alkan skav Edit this on Wikidata
Dydhyas diskudhans 1825 Edit this on Wikidata
Niver atomek 22 Edit this on Wikidata
Elektronegedhegedh 1.54 Edit this on Wikidata
Studh oksidyans −1, 1, 2, 4 Edit this on Wikidata
Rann a period 4, bagas 4 Edit this on Wikidata
Commons page Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Elven gymyk yw titaniom, niver 22 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw Ti. An hanow a dheu dhyworth an gewri yn mythologieth Grek, Τιτᾶνες. Nyns eus rann vewoniethel dhe'n elven, mes ny wra an korf y dhenagha, ytho usys yw dhe wul ympyansow avel asleansow glin ha rewloryon kolon. Gwelir titaniom yn spektrum ster Klass-M, an eghen moyha yeyn a ster, pur rudh aga liw.

Diskudhys veu yn Kernow yn 1791 gans William Gregor (1761-1817), meur y hanow awos y studhyansow a vonow Kernow. Ev a hwithras ilmenit dhyworth nans Manahan, yn unn aswonn bos elven nowydh ynno, ha ri an hanow manaccanit dhodho yn derivas dhe'n Royal Geological Society of Cornwall hag yn lyver-termyn Almaynek Crell's Annalen. Yn 1795, Martin Heinrich Klaproth (1743-1817) a dhiskudhas elven henwys titaniom ganso y'n moon rutil. Awosa, ev a amyttyas bos Gregor an diskudher.

Chyf monow titaniom yw rutil (titaniom dioksid, TiO2), hag ilmenit (horn titanat, FeTiO3), kevys yn Ostrali, Norgagh, Kanada ha'n Ukrayn. Askorrys yw 90,000 tunnas an vledhen a'n alkan. Pur bosek yw an alkan ha titaniom oksid. Fest da yw titaniom orth gorthsevel kesknians kymyk. Usys yw diw rann a deyr a ditaniom dhe wul jynnow ebron, gweythvaow kymyk, ympynyansow klun ha glin, ha gluthyoryon yn tredanvaow. Titaniom yw kroghen an gwithti Guggenheim yn Bilbao. Nitinol yw 55% nikel ha 45% titaniom. Yma dhe'n kesalkan ma an gallos dhe berthi kov furv kyns. Usys yw dhe wul framyow dewweder.

Poos atomek titaniom yw 47.87, y boynt teudhi yw 1660°C ha'y boynt bryjyon yw 3287°C. Y dhosedh yw 4.5 kg an liter. Alkan kales lenter arghansek yw.

Mirva[golegi | pennfenten]