Neon

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
NeTube.jpg
Ne-TableImage.svg
Ensampel a Elven gymyk Edit this on Wikidata
Klass bagas 18 Edit this on Wikidata
Furvell gymyk Ne edit this on wikidata
Dydhyas diskudhans 1898 Edit this on Wikidata
Niver atomek 10 Edit this on Wikidata
Aray an elektrons 1s² 2s² 2p⁶, [He] 2s² 2p⁶ Edit this on Wikidata
Rann a period 2, bagas 18 Edit this on Wikidata
Commons page Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia

Elven gymyk yw neon, niver 10 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Ne. An hanow a dheu dhyworth an ger Greka neos, ow styrya nowydh. Gass didhregynnus yw, heb rann y'n korf denel, drefen ny dhasober gans elvennow erel. Yn 1898, yn Kolji Pennskol, Loundres, William Ramsay ha Morris Travers a enyshas an gass krypton. Byttegens i re wrug gwaytyas gass moy skav. Yn mis Metheven y'n keth bledhen, i a wrug moy a hwithrans, ha'n tro ma y tiskudhsons gass nowydh hag a dheuth yn kynsa orth argon soled ethenna. Pan veu gorrys an gass yn spektrometer, i a sowdhenas drefen an golow rudh brintin.

Askorrys yw neon dhyworth ayr linyel dre dhistyllyans rannrivek (fractional distillation), nebes tunnasow pub bledhen. An chyf devnydh yw arwodhow neon, ha golowysi niwl ynwedh. Gwrys an arwodh neon kynsa gans Georges Claude yn 1910, ha kyns pell usys ens gans an diwysyans argemynna. Usys yw avel lin yeynhe tempredhow isel. Nyns yw y dempredh mar isel avel heliom (-246°C yn le -269°C), mes lin yeynhe moy effeythadow yw.

Poos atomek neon yw 20.18, y boynt treudhi yw -249°C ha'y boynt bryjyon yw -246°C. Y dhosedh yw 0.9g an liter. Gass diliw, anvlasus yw neon. Ny dhasober gans elvennow erel vytholl.

J.Norman Collie a leveris y vos diskudhyor neon ynwedh. Ny wodhon a-dro dhe wiryonedh hemma, mes den pur dhidheurek o yn neb kas. Ev a wrug an skeusen dewyn-X gynsa, krambler a vri veu yn menydhyow Alban, ha leverir Conan Doyle dhe skrifa character Skerlock Holmes a-dro dhodho.

Mirva[golegi | pennfenten]