Hen Ejyp

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
Hen Ejyp
Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg
Sort hen hwarheans, ranndir gonisogethel, pow istorek, ranndir istorek Edit this on Wikidata
Doronieth
Kesordnogyon 30°N 31°E Edit this on Wikidata

Hen Ejyp o hwarheans yn hen Afrika, keskreunys a-hys avon Nil ha desedhys y'n le aswonnys lemmyn avel an pow arnowydh a Ejyp. Kemeneth o hag a dhallathas a-dro dhe 3150 KOK gans an unyans politek a Ejyp Wartha hag Ejyp Woles ha durya bys yn 30 KOK pan veu goryskynnys gans an Emperoureth Romanek. Istori hen Ejyp a hwyris avel kevres a wlaskordhow fast divaglys gans spysow a anfaster. An gwlaskordhow o an Ruvaneth Koth a'n Oos Brons A-Varr, an Ruvaneth Kres a'n Oos Brons Kres ha'n Ruvaneth Nowydh a'n Oos Brons Diwedhes. An moyha gallosek o y'n nessa milvledhen KOK, y'n Ruvaneth Nowydh, ha wosa henna y entras oos deklinya yn lent.

Tir hen Ejyp a ystynnas a dhelta Nil dhe Nubi, gwlaskor may ma yn Soudan hedhyw. Dres y istori Ejyp a veu goryskynnys po fethys gans nebes estrenyon, y'ga mysk an Hyksos, an Libians, an Nubians, an Assyrians, an Persians ha'n Makedonians yn-dann vaystri Aleksander Veur. An Ruvaneth a Rekys Ptolemaek, formyes wosa mernans Aleksander, a rewlyas Ejyp bys yn 30 KOK yn rewl Cleopatra, pan godhas dhe'n Emperoureth Romanek ha dos ha bos provyns anedhi.

Yn rann, sewena hwarheans hen Ejyp a dheuth a'y wodhvos a janjya dhe studh nans an Nil rag ammeth. Liva darganadow ha dowrheans kontrolys a'n nans feyth a askorras gorlanwes a drevasow ha henna a skoodhyas poblans doos keffrys ha displegyans sosyel ha gonisogeth. Gans kemmys a asnodhow, an rewlyoryon a Ejyp a skoodhyas gul devnydh a'n monyow y'n nans ha'n difeyth, displegyans a-varr a gevreyth skrifa anserghek hieroglyfow, ragdresow ammeth ha drehevel war-barth, kenwerth gans ranndiryow y'ga herghyn ha lu desinys rag kenertha gwarthevyans ejypek. Rag kenertha ha restra an gwriansow ma, yth esa burokratieth a skrivynysi, ledyoryon kryjyek ha menystroryon yn-dann vaystri a faro neb a surha kesoberyans ha kesunyans an dus ejypek y'n gettesten a gevreyth komplek a gryjyansow ha duwow.

Moy a'n kowlwriansow pals a'n dus a hen Ejyp a yssyns palas an mengleudhyow, an arhwithrans ha'n gisyow ober a skoodhya drehevel an pyramidow, an templys ha'n naswydhow men; kevreyth awgrym; kevreyth hewul hag effeythus a vedhegneth; an kynsa skathow gwrys a estyll; teknegieth weder ha fayens (faience); furvow nowydh a lien; ha'n kynsa kevambos kres aswonnys, gwrys gans an dus Hittit.

Yma kemynro a dhur dhe hen Ejyp. Y art ha pennserneth a veu kopiys liesgweyth hag y hen daklow a veu dres dres an bys. Y magoryow yw awedhyans dhe awen viajoryon ha skriforyon nans yw lies milvledhen. Bern nowydh yn taklow koth hag yn kleudhyansow y'n oos arnowydh a-varr gans Europeanyon hag Ejyptyonyon a ledyas dhe hwithrans skiansek a hwarheans hen Ejyp ha moy a vri rag y gemynro gonisogethel.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

Gold piece.png Onan a'n mil erthygel posekka war Wikipedya yw an erthygel ma.