Fluorin

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
Liquid fluorine tighter crop.jpg
F-TableImage.svg
Ensampel a'n re ma a sew Elven gymyk Edit this on Wikidata
Klass dialkan diatomek, dialkan, bagas 17 Edit this on Wikidata
Dydhyas diskudhans 1810 Edit this on Wikidata
Niver atomekEdit this on Wikidata
Aray an elektrons 1s² 2s² 2p⁵, [He] 2s² 2p⁵ Edit this on Wikidata
Elektronegedhegedh 3.98 Edit this on Wikidata
Studh oksidyans −1 Edit this on Wikidata
Rann a kesstoff perfluorinhes, period 2, bagas 17 Edit this on Wikidata
Commons page Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Elven gymyk yw fluorin, niver 9 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw F. An hanow a dheu dhyworth an ger Latinek fluere, ow styrya resek. Peryllus ha dasoberus yw fluorin, an elven hag a eksist avel molekulen F2, mes sad ha salow yw fluorid, atom a fluorin hag a geworras elektron, skrifys F-.

Essensek yw fluorid dhe daklow byw, mes yn dognow fest byghan. 5g via merwel dhe gorf denel. An moyha rann a'n fluorid y'n korf a greun y'n eskern ha dens. Fluorid a wra krefhe an re ma, gans treylya kalsiom fosfad dhe fluoroapatit, kesstoff kreffa. Dhe'n acheson ma, keworrys yw dhe dhowr ha dehen dans. Pur beryllus yw gass fluorin. Merwel yw anella le es 0.1% anedha. Fest flerys yw.

Tus a gyv fluorin dhyworth dowr tapp ha boos, puskes yn arbennek. Usys yw fluorin yn medhegieth, drougow kepar ha ofloxacin a wellha hasliv ha fluconazone a wellha klevesow fongow kepar ha kan (thrush), ha'n isotop fluorin-18 yn arhwilellow PET.

Yn istori, usys o fluorspar (kalsiom fluorid, CaF2) dhe weres teudhi alkenyow ha trenkravya gweder. An kynsa dhe enyshe an gass fluorin veu Henri Moissan (1852-1907) yn Paris yn 1886. Ev a gavas an Pewas Nobel rag kymygieth yn 1906 rag hemma. An Kernow, Syr Humphrey Davy, o an kynsa dhe dhevnydhya an hanow fluorin.

Askorrys yw 4 milvil tunnas a fluorspar pub bledhen. An moyha rann a dhe'n diwysyans teudhi ha purhe alkenyow. Askorrys yw 400,000 tunnas a drenken hidrofluorik pub bledhen, dhe dhevnydhya y'n diwysyans gweder. Usys yw ynwedh dhe wul uraniom heksafluorid dhe'n diwysyans nuklerek, sulfur heksafluorid dhe'n diwysyans tredan ha klorin trifluorid dhe diwysyans kymyk.

Usys yw fluorokarbonow yn lies fordh. Linyow yeynhe, urasow, glanheoryon ha poly(tetrafluoroethen), aswonnys avel teflon, posek dhe wul padellow dorn, kotys glaw hag eskisyow (avel Goretex), snod plommer, hag enysegans kapel. Lettys yw devnydh an gassys klorofluorokarbonow (CFCs) lemmyn awos damach dhe'n Gwiskas Ozon.

Gass melyn pur dhasoberus yw fluorin (F2).

Mirva[golegi | pennfenten]