Potassiom

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
Kalium.jpg
K-TableImage.svg
Ensampel a'n re ma a sew Elven gymyk Edit this on Wikidata
Klass alkali metal, metal, s-block Edit this on Wikidata
Furvell gymykedit this on wikidata
Dydhyas diskudhans 1807 Edit this on Wikidata
Niver atomek 19 Edit this on Wikidata
Aray an elektrons [Ar] 4s¹, 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s¹ Edit this on Wikidata
Elektronegedhegedh 0.82 Edit this on Wikidata
Studh oksidyans −1, 1 Edit this on Wikidata
Darn a group 1, period 4, alkali metal Edit this on Wikidata
Commons page Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Elven gymyk yw potassiom, niver 19 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw K, dhyworth kalium, an hanow Latinek rag potash, martesen dhyworth an ger Arabek qali, ow styrya lisliwen. An hanow potassiom a dheu dhyworth an ger Sowsnek, potash.

Elven essensek dhe bub tra byw marnas nebes bakteria yw potassiom. Radywoweythresek yw onan a'y isotopow kemmyn, ha drefen hemma, y leverir dell potassiom yw an chyf acheson a chanjyow genynnek yn plansow hag enevales.

John Aubrey, neb a skrifas dedhlyver y'n 17ves kansvledhen, a dherivas lusu plansow dhe vos da dhe'n gweres. Aswonnys hag usys o solpyter (potassiom nitrat, KNO3) hag alum (potassiom aluminiom sulfat, KAl(SO4)2) yn kettermyn. Pan wrug Antoine Lavoisier skrifa an rol gynsa a elvennow kymyk, ev a gomprehendyas nebes 'doryow' na yllys terri dh'aga elvennow. Yn 1807 Syr Humphrey Davy a erviras aga studhya, hag assaya devnydhya tredan dh'aga therri, h.y. elektrolysans. Ev a henwis an elven nowydh potassiom.

Chyf monow potassiom yw sylvit (KCl), karnalit KCl.MgCl2 hag alunit (KAl3(SO4)2(OH6). Almayn o an askorrer moyha kyns Kynsa Bresel an Norvys, mes Kanada, an Statys Unys ha Chile yw an moyha posek lemmyn. Askorrys yw a-dro dhe 50 milvil tunnas a botash an vledhen. An brassa rann a dhe wul godeylyow (95%), ha'n remenant dhe wul potassiom hidroksid. Usys yw hemm yn y dro dhe wul gweder, sebonow ha medhegnethow.

Poos atomek potassiom yw 39.10, y boynt teudhi yw 64°C ha'y boynt bryjyon yw 774°C. Y dhosedh yw 0.86kg an liter. Alkan medhel gwynn-arghansek dasoberus yw.

Mirva[chanjya | pennfenten]