Aluminiom

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
Aluminium-4.jpg
Al-TableImage.svg
Ensampel a'n re ma a sew Elven gymyk, material, metal Edit this on Wikidata
Klass post-transition metal, building material, medication, combustible powder Edit this on Wikidata
Furvell gymyk Al edit this on wikidata
Dydhyas diskudhans 1825 Edit this on Wikidata
Niver atomek 13 Edit this on Wikidata
Aray an elektrons [Ne] 3s² 3p¹, 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p¹ Edit this on Wikidata
Elektronegedhegedh 1.61 ±0.01 Edit this on Wikidata
Studh oksidyans 1, 2, 3 Edit this on Wikidata
Darn a period 3, group 13 Edit this on Wikidata
Commons page Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia


Elven gymyk niver 13 y'n Vosen Beriodek yw aluminiom. Y furvell gymyk yw Al. An hanow a dheu dhyworth alym, dyworth an ger Latinek alumen, ow styrya holan hwerow. Henwys veu gans an kernow, Humphrey Davy. An chyf voon a aluminiom yw bauxyt.

Kevys yw aluminiom y'n korf denel, 0.4mg an liter y'n goos hag ynter 4 ha 27 rann an vilvil y'n eskern ha kig. Nyns yw aluminiom essensek dhe eghennow bew, mes dell yw usys kevys yw yn pub plans, yn neb kas. Nyns usi es dhe'n korf kartha aluminiom a-dhyworto. Yma nivelyow ughel yn spinach, kergh ha letus. Yma an nivel ughella yn keus dyghtys (700 rann an vilvil) drefen an devnydh a sodiom aluminiom fosfat avel burm dyghtys.

Usys yw aluminiom yn medhegel dhe lettya gosa. Yma nivelyow ughel a aluminiom ow kawsya damach dhe'n ympynnyon.

Yn 1886 y tiskudhas dew dhen, Charles Hall, y'n Statys Unys, ha Paul-Louis-Toussaint Heroult yn Pow Frynk, an fordh dhe wul aluminiom a bris isel. Lemmyn gwrys a-dro dhe 20 milvil tonnas dhe'n alkan pub bledhen yn ollvysel ha eylgylghys yw myns hevel. Usys yw lemmyn yn lies fordh - framyow fenester, korfow ha jynnow kerri, folennow kegina ha kannow diwosow. Yma aluminiom ow kendegi tredan, ytho pur dha yw rag kaplys tredan.

Alkan medhel arghans skav yw aluminiom. Y boos atomek yw 26.98, y boynt treudhi yw 661°C ha'y boynt bryjyon 2467°C.

Gwrys nebes gemmow a gorundum, hemm yw aluminiom oksid. Yma olow elvennow erel ow ri liwyow dhe'n gemmow, kobalt dhe wul saffiryow, kromiom dhe wul rudhemmow. Topaz yw aluminiom silikat gans olow horn.

Mirva[chanjya | pennfenten]