Hyns-horn Lyskerrys ha Karadon

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Lamma dhe: kevrennow lewya, hwilas
Mappa a'n hyns-horn yn 1884.

Hyns-horn moon yn Kernow o an Hyns-horn Lyskerrys ha Karadon a ygeris yn 1844. Byldyes o dhe garya kober, sten ha growan dhyworth aga devedhyansow war Vre Garn dhe Dhowr an Woon rag treusworhelas dhe'n porth yn Logh ha gorhelas arvor. Yn kensa an Dowrgleudh Kesunyans Lyskerrys ha Logh o devnydhyes rag an treusworhelas ha diwettha an Hyns-horn Lyskerrys ha Logh.

Pur sewen o an Hyns-horn Lyskerrys ha Karadon ha'n devynnans moon ow pumya, mes ev a gregas war an traffik-na. Pan an balyow ha mengleudhyow a dheklinyas, an hyns-horn a dheklinyas ynwedh. Wos'tiwedh an hyns-horn a dhifygyas yn arghansek. Yn 1909 prenys o gans Hyns-horn an West Bras, mes niverys o y dhydhyow hag ev a dhegeas yn 1917. Kledhrennow ha pythyow an hyns-horn o removys rag an assay bell.

Mural a dhiskwa jynn an Hyns-horn Lyskerrys ha Karadon yn Bownder Pigmeadow yn Kres Lyskerrys.

An hyns-horn hedhyw[chanjya | pennfenten]

Lower a'n hyns-horn re dreusvewas bys hedhyw y'n furv a weliow kledhren, ponsow koth ha chiow shyndyes.

Pons koth dhe Wonamena, ogas dhe Crow's Nest.

An gweli kledhren o distruys gans an fordh A38 ogas dhe Dhowr an Woon, mes moya a weli kledhren an hyns-horn a yll bos gwelys yntra Dowr an Woon ha Tremabe hag yntra Darith ha Karn Margh. Hyns-kerdhes da yw an hyns-horn koth war Vre Garn ha Goon Bre. Yma lower a hunyoryon koth war an hyns; lower anedhans i o gwrys a ven, mes gwrys a goos o nebes anedhans i war an hyns dhe Vengleudh an Geuswask.

Yma nebes kledhrennow koth y'n tregh dhe Vengleudh an Geuswask.

Kledhrennow koth dhe Vengleudh an Geuswask.

Tri phons an hyns-horn re dreusvewas ynwedh: Onan dhe Wood Hill, ogas dhe Moorswater; onan dhe Dremargh hag onan dhe Wonamena. Ny yllir kerdhes war an ponsow-ma awos diantel po war wlas brivedh yns; yma lowarth war an bons dhe Dremargh. Yth esa pons an hyns-horn dhe Venyon ynwedh, mes destruys o yn Nessa Bell an Bys gans assay trenyans. Y hwyllir gweles unn pons dres an hyns-horn ogas dhe Corw's Nest yn tregh koth.

Yma chi koth a'n hyns-horn yn Sen Kler hwath, mes oll chiow erel an hyns-horn re beu distruys.

Unn dreusva re dreusvewas yntra Sen Kler ha Dowr an Woon, keles yn ke.

Lokomotyvyow[chanjya | pennfenten]

  • Lokomotyv 0-4-0DD o Liskeard (Lyskerrys). Martesen o an jynn gwrys gans an Bury locomotive company, ha martesen avel lokomotyv gans tender. Hibrenys o ev dhyworth James Murphy a Gasnowydh yn Kembra Soth yn 1860 ha wosa henna prenys o an jynn. Gwerthys delergh dhe James Murphy o ev yn 1866.
  • 0-6-0DD o Caradon (Bre Garn) ha provys o ev nowydh dhe'n hyns-horn yn 1862 gans Gilkes Wilson and Company, niver hwel 138. Yth esa hirgrennow a-ves 13" x 24" ha rosow lewya 4' 0" dhodho. Yth esa'n boyler a'n eghen gemmyn gans kist dan ynter an eyl ha tressa aksels. Skrappyes o hi ogasti 1907.
  • 0-6-0DD aral o Cheesewring (Keuswask) esa provys nowydh yn 1865 (herwydh Mitchell and Smith[1] "byldyes o yn 1864 rag an HLK") keffrys gans Gilkes Wilson and Company, niver hwel 195. Avel Caradon yth esa hirgrennow a-ves 13" x 24" ha rosow lewya 4' 0" dhodho, mes dihaval Caradon yth esa "boyler hir" dhodho gans an gist dan wosa'n tressa aksel. Eylvyldyes o ev yn Swindon yn 1907 hag ev a wrug mos ha bos niver 1311 HWB. Skrappyes o an jynn yn 1919. Nyns esa flanjys war an rosow kresek.[1]
  • 0-6-0DD boyler hir aral o Kilmar (Karn Margh). Yth esa ev provys nowydh yn 1869 gans Hopkins, Gilkes and Company (er dhe Gilkes, Wilson and Co) niver hwel 264. Haval dhe Cheesewring o ev saw gans tank berra ha fityansow boyler chanjyes. 4' 0" o an rosow lewya ha hirgrennow po 12" x 24" po 14" x 24" (13" x 14" herwydh Messenger). Ev a wrug mos ha bos niver HWB 1313 (1312 herwydh Mitchell ha Smith[1]) ha skrappyes o yn 1914.
  • 0-6-0DD o Looe (Logh) o provys nowydh yn 1901 gans Robert Stephenson and Company, niver hwel 3050. Yth esa hirgrennow a-ves 16" x 20" ha rosow lewya 3' 3" po 3' 6" dhodho. Re boos o ev gans kresen gravedh ughel ha rosven berr - ow kisya an kledhrennow hag ow kawsya digledhrennans. Gwerthys o ev yn 1902 dhe Hyns-horn an Kayow Loundres hag Eynda Est (wosa henna rann Awtorita an Porth Loundres), ow mos ha bos APL niver 11. Skrappyes o yn mis Kevardhu 1950.
  • Jynn hirgrennow a-bervedh 2-4-0 o Lady Margaret yth esa provys nowydh yn 1902 po 1904 gans Andrew Barclay and Company. Mynsow o: hirgrennow 14½" x 22"; rosow lewya 4' 0"; rosow ledya 2' 7½". Ev a wrug mos ha bos niver 1308 HWB ha skrappyes o a-dro dhe 1948.
  • Hirbrenys o jynn Peckett 0-6-0SDD yn 1885 - 1886, niver hwel 444; yth esa hirgrennow 14" x 20" ha rosow lewya 3' 6½" dhodho.

Gweller ynwedh[chanjya | pennfenten]

  • Vic Mitchell and Keith Smith, Branch Lines to Looe, 1998, Middleton Press, Midhurst, ISBN 1 901706 22 2