Hyns-horn Bentewyn

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
Manning Wardle 0-6-0 T niver 994, 'Trewithen' (Trewydhyan).

An Hyns-horn Bentewyn o hyns-horn kledhrennow kul 2 tros-hys 6 meusva (762 mm) yn Kernow a bon rag peswar mildir yn nans an Gower. Y'n dalleth, ev o hyns-tram tennys gans mergh a garyas pri China dhyworth Sen Ostell dhe borth nowyth dhe Ventewyn esa ygerys yn 1829. Yn 1874, krevhes veu an hyns-horn rag oberyansow gans lokomotyvyow. Ev a wrug degea yn 1918 awos bos porthow moya effeythadow yn leow erel.

An dalleth[chanjya | pennfenten]

An hyns-horn a ygeris wosa pri China dhe vos diskudhys y'n arenebedh dhe'n north hag est a Sen Ostell. Rag dh'y esperthi, Charles Rashleigh a vyldsa porth dhe Borthmeur, mes res esa dhe'n gweythoryon karga an pri dres kres an dre gans mergh.

Yn 1820, Syr Christopher Hawkins a brenas tir orth aber an Gower dhe Ventewyn ha byldya porth ena a ygeris yn 1826. Yn 1827, plott rag hyns-horn veu dyllys gans Syr Hawkins; an hyns-horn o dhe bonya dhyworth Fordh West yn Sen Ostell dhe Borth Bentewyn.

An hyns-horn a ygeris war galan mis Gwynngala yn 1829 wosa 9 mis a dhrehevyans.

Oberyansow[chanjya | pennfenten]

Glow ow pos diskargys dhyworth skath dhe'n Hyns-horn Bentewyn.

An tressa hyns-horn poblek yn Kernow o va, wosa an Hyns-tram Poldice ha'n Hyns-horn Resrudh ha Pluw an Chas. Yth esa an hyns-horn war woleder rag dhe wasa devnydhyans a drenow gravedh yn tu an porth ha trenow mergh yn tu Sen Ostell.

Gwrians a bri China a gressyas yn snel a-dhyworth 12,790 ton yn 1826 dhe 20,784 ton yn 1838. An Hyns-horn Bentewyn a gemeras tressa rann a hemma yn kensa, mes saw degves rann yn 1838.

Yn 1838, garth glow veu byldyes yn Kynser Loundres rag dhe dhyghtya an bal sten yn Pollgoodh.

Trethysi[chanjya | pennfenten]

Yth esa gonis trethysi strothys war an hyns-horn a-dhyworth 1830. Akont a-varr a lever bos an pris 3d. Nyns esa gonis tren gans euryador, ytho yma chons bos pobel kargyes dres ow kovyn.

An kocha salun ha jynn 2-6-2t 'Pioneer' (Ragresor) dhe Ventewyn yn 1912.

Kocha salun gans 16 sedh veu byldyes yn 1875, mes rag an teylu Hawkins o va yn-unnik.

Yth esa travellys skol Sul dhe Ventewyn a-dhyworth 1883, an trethysi a viajyas y'n wagonnow pri.

Gwellheansow 1874[chanjya | pennfenten]

An Hyns-horn Kernow a ygeris yn 1859 ow tevnydhya lokomotyvyow-ethen ha mos ha bos an pennfordh a gargyans y'n pow. An porth dhe Ventewyn a wrussa leunhe gans leys lower gweyth, neppyth a finwethas y alow dhe worhelweyth.

Reyth a Senedh veu kevys yn 1874 ow kasa devnydhyans a lokomotyvyow war an Linen Ventewyn hag ystynnansow dhe'n north dhe'n gwelyow pri China. An kompani a berghennas an hyns-horn ha'n porth a janjyas y hanow dhe Kompani Hyns-horn, Porth ha Kay Bentewyn ha Sen Ostell (St Austell and Pentewan Railway, Harbour and Dock Company) gans chatel a £50,000. An kledhrennow a via krevhes seulabrys ha'n devnydhyans a lokomotyvyow a via dallys yn mis Genver po Hwevror 1874 gans devedhyans an jynn tender 0-6-0, Pentewan (Bentewyn).

Lokomotyv Canopus gans travel skol Sul.

War galan mis Genver 1876 an Hyns-horn Kernow eth hag o rann Hyns-horn an West Bras. An brassa kompani ma a dhannyonas traffik pri China dh'y borth yn Fowydh esa gans gwella komodytys ha kevren karga moy effeythadow dhyworth an poll pri China. Bras o an sewyans a hemma war draffik an Hyns-horn Bentewyn; karyans a godhas dhyworth 19,672 ton yn 1876 dhe 5,341 ton yn 1877. An chatel a £50,000 rag an kompani o gesys gans an governans yn-unnik ha hepken nebes a ragbrenoryon a dheuth yn-rag gans an mona. Ytho nyns esa an arghans dhe'n kompani dhe be rent an dor.

Tredanheans profyes[chanjya | pennfenten]

An diskar ma o holyes gans sowena awos 45,270 ton veu karyes yn 1882 gans budh a £1,206. Hemm a wallosegas asleas an lokomotyv gwreydhek, Pentewan (Bentewyn) gans onan nowyth, henwys Trewithan (Trewydhyan), esa haval dhodho. Dhe'n unn termyn, yth esa plott dhe ystyn an hyns-horn dhe'n north ha dh'y dredanhe, ow tevnydhya kledhren vyw gresel.

Porth Bentewyn, an hyns-horn ha gorhel.

An Hyns-horn Tredanek Volk, an Hyns-tram Kon Kowr ha'n Hyns-tram Bessbrook ha Newry o an unn hensi-horn dhe vos tredanhes dhe'n pols na. Ny veu po an plottys tredanheans po an ystynnansow profyes kowlwrys.

An gansvledhen ugensves[chanjya | pennfenten]

An linen a garyas 20,694 ton yn 1903, mes perthas slump y'n bledhynnyow a holyas, byttegyns 34,123 ton veu karyes yn 1910.

Asleys veu an lokomotyv Trewithan gans Canopus yn 1901. Jynn aral, Pioneer (Ragresor) veu prenys nessa dorn a-dhyworth an Asran Vell yn 1912. An jynnow a oberas bys Pons Horn; mergh veu devnydhyes rag an rann finek dhe Sen Ostell rag diogeledh poblek. An mergh veu driys yn-bann dhyworth Bentewyn gans kensa tren an jydh; gesys o jynnow yn Sen Ostel yn bledhynnyow diwettha.

Astel yn 1913 a vyghanhas budhow ha dalleth an bell yn 1914 a gemeras lower a dus a-dhyworth an diwysyans pri china. An tren pri China finek dhe Ventewyn a bonyas war 29ves mis Genver 1918; an tren finek gwir o war 2a mis Meurth 1918.

Geyj an kledhrennow (2 dros-hys 6 meusva/762 mm) veu devnydhyes y'n kleudhyow yn Frynk, ytho an kledhrennow ha'n lokomotyvyow veu prenys gans an Asran Vell.

Lokomotyvyow[chanjya | pennfenten]

Hanow Gwrior Aray an Rosow Niver Hwel Byldyes Denaghys Skrappyes Merkyansow
Pentewan (Bentewyn) Manning Wardle 0-6-0 T 461 1873 1886 1896 Pris prenas o £925; heb kab
Trewithen (Trewydhyan) Manning Wardle 0-6-0 T 994 1886 1901 Kab o provyes.
Canopus Manning Wardle 0-6-2DD 1547 1901 Kost £1,051; Diwettha oberas rag an AV yn Drayton West.
Pioneer (Ragresor) Yorkshire Engine Company 2-6-2 T 757 1903 Byldyes rag an Chattenden and Upnor Railway; dheuth dhe Sen Ostell war 6ves mis Me 1912; yth esa bommellow a-rag koynt dhodho.

Pentewan Railway. 0-6-0 Manning Wardle locomotive ‘Pentewan’ with a 4 wheeled tender.jpg 'Canopus' locomotive of Pentewan Railway used as RAF No 7.jpg Pentewan Railway 2-6-2 tank Pioneer at Pentewan shortly after delivery in 1912.jpg

Remnantow[chanjya | pennfenten]

Yn 2006, yth esa nebes remnantow an kevreyth hyns-horn koth: yma hen sett a boytyow yn le hwath yn-mes a kros jynnow koth. Yma pons-poosa koynt a eksist hwath ynwedh. Hyns Nans Bentewyn, hyns-dewrosa ha kerdhes, a hol hyns koth an hyns-horn.

Krow lokomotyvyow yn Bentewan ha remnantow an kledhrennow.

Kampollansow[chanjya | pennfenten]

(a-dhyworth an erthygel Wikipedya Sowsnek).

  1. M J T Lewis, The Pentewan Railway 1829 - 1918, D B Barton, Truro, 1960
  2. A Fairclough, The Story of Cornwall's Railways, Tor Mark Press, Truro, undated
  3. Lewis, M. J. T. (1981). The Pentewan Railway. Truro: Twelveheads Press.
  4. R Symons C.E., A Geographical Dictionary or Gazetteer of the County of Cornwall, Penzance, 1884, page 176
  5. Drew, John Henry (1986). Rail and Sail to Pentewan. Truro: Twelveheads Press. ISBN 0-906294-12-6.