Magnesiom

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
Magnesium crystals.jpg
Mg-TableImage.svg
Ensampel a Elven gymyk Edit this on Wikidata
Klass period 3, bagas 2 Edit this on Wikidata
Furvell gymyk Mg edit this on wikidata
Dydhyas diskudhans 1755 Edit this on Wikidata
Niver atomek 12 Edit this on Wikidata
Aray an elektrons 1s² 2s² 2p⁶ 3s², [Ne] 3s² Edit this on Wikidata
ElektronegedhegedhEdit this on Wikidata
Studh oksidyans 1, 2 Edit this on Wikidata
Rann a period 3, bagas 2 Edit this on Wikidata
Commons page Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia

Elven gymyk yw magnesiom, niver 12 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Mg. An hanow a dheu dhyworth Magnesia, rann a Bow Grek a'n est, hag yn y dro dhyworth hanow an looth koth Magnetes.

Elven essensek dhe bub tra byw yn ogas, marnas nebes hwesker. Essensek yw yn arbennek dhe blansow, awos magnesiom yw yn kres an molekulen klorofyl. An rann vrassa dhe vagnesiom yw y'n eskern. Ev a wra peswar gweythres: ev a rewl gwayans kesstoffow dre genennow, rann yw moy ages kans ensaym, usys yw dhe dhrehevel protinyow, ha usys yw yn hevelepi DNA. Kevys yw y'n rann vrassa a vosow, yn arbennek know, panes ha choklet, hag yma nivelyow ughel yn nebes sortow a gorev.

Usys yw magnesiom yn medhegneth avel fysyk lowsya (holanow Epsom yw magnesiom sulfat), po dhe wellhe drog torr (leth Magnesia yw magnesiom hidroksid). Yn Nessa Bresel an Bys, usys o milvilyow a danbellennow magnesiom dhe dhalleth tanow yn citys Europa. Unweyth magnesiom a dhalleth leski, analladow yw dhe lettya an flammow marnas y worheli gans tewes.

Yn hav 1618 veu seghter euthyk yn Pow Sows. Pan y kerdhas Henry Wicker dres Epsom Common, ev a welas bughes owth avoydya poll dowr. An dowr veu pur hwerow, drefen holan ynno. Kyns pell, gerys-da o holanow Epsom dres Europa oll. An den kynsa dhe aswon bos magnesiom elven veu Joseph Black yn Karedin, Alban, yn 1755. An den kynsa dhe wul magnesiom pur ow Syr Humphrey Davy, an Kernow, yn 1808, dre elektrolysans magnesiom oksid.

An monow moyha posek ow komprehendya magnesiom yw dolomit (calsiom magnesiom karbonat CaMg(CO3)2), ha magnesit (MgCO3). Askorrys dres 10 milvil tunnas an vledhen. Tommhes yw magnesit dhe wul magnesya (MgO). Keworrys yw magnesya dhe voos bughes, godeylyow, plastigow ha dhe wul bryckys a sev orth tomder. Askorrys yw 1.1 milvil tunnas dhe alkan magnesiom an vledhen, dres 900,000 tunnas anedha yn China. Usys yw avel kesalkan gans 10% aluminiom dhe wellhe krevder ha'y allos dhe sevel orth kesknias (corrosion), dhe usya y'n diwysyans horn ha dur dhe gartha sulfur dhyworth an kemysk, hag ena y'n diwysyans kerri drefen y skavder.

Poos atomek magnesiom yw 24.30, y boynt treudhi yw 649°C ha'y boynt bryjyon yw 1090°C. Y dhosedh yw 1.74kg an liter. Alkan gwynn-arghansek, splann, nebes medhel yw magnesiom. Ev a lesk yn ayr, hag a dhasober gans dowr.

Mirva[golegi | pennfenten]