Gallek

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Gallek
Kewsys yn: Europa kres ha west a-dhia 6ves kanvledhen K.O.K. bys dhe 600 O.K.
Klasyans genynnek: Eyndo-Europek
Rannyethow
Savla Sodhogel:
Kevreyth skrifa Italek koth, Greka, Latin
Kodennow
ISO 639-3 xtg – Gallek treusalpek
xga – Galatek
xcg – Gallek cisalpek
xlp – Lepontek
Rol Linguist xtg – Gallek treusalpek
xga – Galatek
xcg – Gallek cisalpek
xlp – Lepontek
Glottolog tran1289
Keltek treusalpek / Galatek


Gallek (treweythyow Galianek) o yeth an Geltyon yn ranndir west a [Europa]] Kres, dre vras y'n ranndir aswonnys avel Gal (Latin: Gallia). Yeth Keltek o Gallek yn skorren an teylu henwys Keltek Brastiryel. Y prederir hy bos pur ogas dhe Vrythonek ha Galatek. An yeth a verwis nans yw a-dro dhe 1500 a vledhynnyow. Res yw dhyn kregi war dhustuni henwyn ha geryow yn oberyow awtours romanek, skrifedhow ha henwyn tylleryow rag agan skians adro dhedhi.

Lies skifedh yw an pennfenten posekka. Skrifys yns i yn teyr skrifen dhyffrans. Yn Etrurya ha ranndiryow ogas kevys yw skrifedhow Gallek y'n skrifen Etruskek, ow tedhya dhyworth an eyl kansvledhyn K.O.K.. Yn dyghowbarth Pow Frynk kevys yw ogas dhe 60 a skrifedhow y'n skrifen Ionek (skrifen an hen yeth Greka), an brassa rann anedha ow tedhya dhyworth an kynsa kansvledhen O.K., rag ensample a ranndir Marseille. Ynwedh yma klass a skrifedhow y'n lytherennek Latin yn Gal y honan, a-dro dhe gans anedha, ow tedhya dhyworth an oos romanek, (an peder kansvledhen gynsa O.K.). An posekka oll anedha yw an Kalendar Coligny, leghennow plomm a Charmalières ha Larzac, ha fos-skrifow war briweyth La Graufesenque.

Gwedhen deylu yethow keltek

Fonologieth[golegi | pennfenten]

Mappa ow tiskwedhes efander an yeth Gallek a-dro dhe 200 K.O.K
Delow bras dres eghen a Vercingetorix, hembronkyer an Gallas, yn Alesia
Fonemow bogalen Gallek
A-rag Kres A-dhelergh
Deges i iː u uː
Kres e eː o oː
Ygor a aː
  • bogalennow:
    • berr: a, e, i, o u
    • hir: ā, ē, ī, (ō), ū
    • diwvogalennow: ai, ei, oi, au, eu, ou
Fonemow kessonennow Gallek
  Gweusek Alveolek Stevnigek Velar
Tronek m n
Tardhson p  b t  d k  ɡ
Afrithek ts
Rutsonek s x  ɣ1
Nesogasans j w
Linyel r, l
  1. [x] yw allofon a /k/ a-dherag /t/.
  • lettow:
    • dilev: p, t, k
    • levek: b, d, g
  • heglew
    • tronek: m, n
    • linyel r, l
  • sison: s
  • afrithek: ts
  • hanter-bogalennow: w, y

Kasys henwyn[golegi | pennfenten]

Gallek a'n jevo seyth kas: an hanwek, galwek, dryghek, pewek, dosnesek, maynek ha'n tylleryek. Y'n vosen a sew yma berrskrif a dhiwedhyansow rag an geryow *toṷtā "looth, pobel", *mapos "maw, mab", *ṷātis "gwelesydh", *gutus "lev", *brātīr "broder".

Kas Unnplek   Liesplek
ā-ben o-ben i-ben u-ben r-ben ā-ben o-ben i-ben u-ben r-ben
Hanwek *toṷtā *mapos (n. *-on) *ṷātis *gutus *brātīr *toṷtās *mapoi *ṷātīs *gutoṷes *brāteres
Galwek *toṷtā *mape *ṷāti *gutu *brāter *toṷtās *mapoi *ṷātīs *gutoṷes *brāteres
Dryghek *toṷtan ~ *toṷtam > *toṷtim *mapon ~ *mapom (n. *-on) *ṷātin ~ *ṷātim *gutun ~ *gutum *brāterem *toṷtās *mapōs > *mapūs *ṷātīs *gutūs *brāterās
Pewek toṷtās > *toṷtiās *mapoiso > *mapi *ṷātēis *gutoṷs > *gutōs *brātros *toṷtanom *mapon *ṷātiom *gutoṷom *brātron
Donesek *toṷtai > *toṷtī *mapūi > *mapū *ṷātei > *ṷāte *gutoṷei > gutoṷ *brātrei *toṷtābo(s) *mapobo(s) *ṷātibo(s) *gutuibo(s) *brātrebo(s)
Maynek *toṷtia > *toṷtī *mapū *ṷātī *gutū *brātri *toṷtābi(s) *mapuis > *mapūs *ṷātibi(s) *gutuibi(s) *brātrebi(s)
Tylleryek *toṷtī *mapei > *mapē *ṷātei *gutoṷ *brātri *toṷtābo(s) *mapois *ṷātibo(s) *gutubo(s) *brātrebo(s)

Geryow chevisys dhyworth an Gallek dre Latin dhe Sowsnek hag ena dhe Gernewek po Kembrek[golegi | pennfenten]

Chevisys:

Gallek Latin Sowsnek Kernewek
ambactos ambactus embassy ammeth
beccos beccus beak bagh
bolgā bulga bulge, bilge (goles kok), budget (Kembrek - bol = sagh boos)
bragos dre'n Oksitanek brau brave brav
brennos dre'n Frynkek 'bren' bran ‘plisk kerghl’ hanow tyller 'Polbreen'
glanos glennare glean (Kembrek - dichlynu =pennowa)
karros carrum, carrus car karr
crāmum dre'n Frynkek cresme cream krammen
kambion cambīre change chanjya
trougos truant truant truan
vassos vassus, vassallus vassal gwas
vorēdos verēdus / paraverēdus palfrey (Kembrek - gorwydd = margh)

Nebes geryow Gallek[golegi | pennfenten]

Rann a leghen Kalender Coligny
  • Aballo - aval
  • Aedos - oles
  • Bena - benenw
  • Berros - berr
  • Biccos - byghan
  • Brogos - bro
  • Caleto - kales
  • Damos - davas
  • Dragenos - dren
  • Durnos - dorn
  • Gamon - gwav
  • Garbos - garow
  • Iaros - yar
  • Lavenos - lawen
  • Litanos - ledan
  • Louernos - lowarn
  • Maros - meur
  • Natir - nader
  • Parios - per (kowdarn)
  • Rix - ruw
  • Senod - hen
  • Taranos - taran
  • Tractos - treth
  • Vagena - goon
  • Varina - gwerin
  • Vivero - gwiwer
  • Vlago - gleb