Duketh Kernow
Duketh Kernow yw fondyans gans savla korf laghel disputys. Herwydh kenedhlogoryon gernewek, Kernow hy honan yw Duketh sovran (palatine state); yma an savla ma ow terivas orth unnikter Kernow yn korf lagha an Ruvaneth Unys. Mes herwydh negesydhyon an Duketh, nyns yw an Duketh moy ages kowethyans kerthow synsys yn trest rag dyghtya rentow rag er kurun an Ruvaneth Unys (lemmyn William, Pennsevik Kembra).
Yma derivadow selvenek yn kever Kernow yn erthygel chif y honan. An erthygel ma yw desynys ytho rag derivadow yn kever (1) styryans korf laghel a Dhuketh Kernow rag an pow, ha (2) kerthow trest an Duketh.
An Duketh a veu fondys yn 1337 gans Edward III a Bow Sows a-barth y vab, Edward, an Pennsevik Du. Nyns yw keth offisyow Pennsevik Kembra ha Duk Kernow, a-ban yw res gwruthyl Pennsevik Kembra pub gweyth, mes eritir an duketh yn sempel.
Nyns usi an Duketh ow pe toll dir. Sommen a gerthow an Duketh yw 571 km², ha hanter anodho yn Dewnens (285 km², yn arbennik yn Dartmoor). Yma leun a gerthow an trest yn Kernow hag Enesek Syllan (93 km²), Gwlas an Hav (60 km²), ha Herefordshire (54 km²) ynwedh. Dukethow ril unnik y'n Ruvaneth Unys yw Duketh Kernow ha Duketh Lancashire. Yn hengovek, yth esa rentow an Duketh ow talleth yn balyow sten.
Yma kenedhlogoryon Gernewek (ha ken Kernowyon pals) ow nagha bos Pow Kernow "konteth" (shire county) y'n styryans usadow, ha posek yw bosva an Duketh rag ygeri an tybyans ma. Y leverir menowgh, rag ensampel, bos Kernow duketh a-der konteth ha gensi kontethow hy honan. Hwath pella, yth esa dhe Dhuk Kernow gweythres korf laghel ow kelwel Senedh an Stenegow. Duk Kernow a via ytho penn an stat yn Kernow. Ny vern bos gans an duketh kerthow yn Pow Sows ha Kembra, herwydh an argyans ma: Kurun an Ruvaneth Unys a yll synsi kerthow yn powyow erel heb chanjya savla an Vyghternes y'n Ruvaneth hy honan.
Dukys Kernow
[golegi | pennfenten]| Duk Kernow | Tas po mamm | A-dhia | Bys |
|---|---|---|---|
| Edward, an Pennsevik Du | Edward III | 1337 (Senedh) | 1376 (mernans) |
| Hykka a Bordeaux | Edward, an Pennsevik Du | 1376 (chartour) | 1377 (myghtern yn Hykka II) |
| gwagla | 1377 | 1399 | |
| Henry a Venow | Henry IV | 1399 (Senedh) | 1413 (myghtern yn Henry V) |
| gwagla | 1413 | 1421 | |
| Henry | Henry V | 1421 (dineythyans) | 1422 (myghtern yn Henry VI) |
| gwagla | 1421 | 1453 | |
| Edward a Westminster | Henry VI | 1453 (dineythyans) | 1471 (mernans) |
| Edward Plantagenêt | Edward IV | 1470 (chartour) | 1483 (myghtern yn Edward V) |
| Edward, Yurl Salisbury | Hykka III | 1483 (myghternses y das) | 1484 (mernans) |
| gwagla | 1484 | 1486 | |
| Arthur Tudur | Henry VII | 1486 (dineythyans) | 1502 (mernans) |
| Henry Tudur, Duk Evrek | Henry VII | 1502 (mernans y vroder Arthur) | 1509 (myghtern yn Henry VIII) |
| gwagla (saw nebes dedhyow) | 1509 | 1537 | |
| Henry | Henry VIII | 1511 (dineythyans) | 1511 (mernans) |
| Henry | Henry VIII | 1514 (dineythyans) | 1514 (mernans) |
| Henry | Henry VIII | 1534 (dineythyans) | 1534 (mernans) |
| Henry | Henry VIII | 1536 (dineythyans) | 1536 (mernans) |
| Edward Tudur | Henry VIII | 1537 (dineythyans) | 1547 (myghtern yn Edward VI) |
| gwagla | 1547 | 1603 | |
| Henry, Duk Rothesay | Jamys I | 1603 (myghternses y das) | 1612 (mernans) |
| Charlys Stuart, Duk Evrek | Jamys I | 1612 (mernans y vroder Henry) | 1625 (myghtern yn Charlys I) |
| gwagla (saw nebes dedhyow) | 1625 | 1630 | |
| Charlys Jamys Stuart | Charlys I | 1629 (dineythyans) | 1629 (mernans) |
| Charlys Stuart | Charlys I | 1630 (dineythyans) | 1649 (myghtern yn Charlys II) |
| gwagla | 1649 | 1688 | |
| Jamys Fransis Edward Stuart | Jamys II | 1688 (dineythyans) | 1689 (domhwelans y das) |
| gwagla | 1689 | 1714 | |
| Georg August | Jori I | 1714 (myghternses y das) | 1727 (myghtern yn Jori II) |
| Friedrich Ludwig | Jori II | 1727 (myghternses y das) | 1751 (mernans) |
| gwagla | 1751 | 1762 | |
| Georg August Friedrich | Jori III | 1762 (dineythyans) | 1820 (myghtern yn Jori IV) |
| gwagla | 1820 | 1841 | |
| Albert Edward | Victoria | 1841 (dineythyans) | 1901 (myghtern yn Edward VII) |
| Jori | Edward VII | 1901 (myghternses y das) | 1910 (myghtern yn Jori V) |
| Edward | Jori V | 1910 (myghternses y das) | 1936 (myghtern yn Edward VIII) |
| gwagla | 1936 | 1952 | |
| Charles III | Elisabeth II | 1952 (myghternses y vamm) | 2022 (myghtern yn Charles III) |
| William | Charles III | 2022 (myghternses y das) | |
Kevrennow yn-mes
[golegi | pennfenten]- Gwiasva Duketh Kernow orth gwiasva an Pennsevik William
 |
Porth Kernow – Tre rag folennow ha klassys Wikipedya a-dro dhe Gernow. |