Doronieth

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
Mappa an bys gwrys yn Amsterdam yn 1689 ha gwithys yn Iseldiryow.
Mappa an bys gwrys yn Amsterdam yn 1689 ha gwithys yn Iseldiryow.

Doronieth yw an rann a wodhonieth ow tochya studhya tiryow, tus ha happyansow an Norvys ha planetys. Y hwra doronieth assay konvedhes an bys ha'y deythi denel ha naturel, le may ma taklow ha fatel wrussons treylya ha praga maga ta. Ny dal kemyska an geryow 'doronieth' ha'y studhyans kelmys 'dororieth'.

Yma dew rann jyf a dhoronieth: doronieth dhenel ha doronieth fisegel. Doronieth dhenel a studh tus ha'ga kemenethow, gonisogethow, erbysiedhow hag ynterweythresow gans an kerghynnedh dre studhya aga ferthyansow dres spas ha le. Doronieth fisegel a studh argerdhow ha patronyow y'n kergynnedh naturel kepar ha y'n ayrgylgh, dowrgylgh, bewgylgh ha dorgylgh.

Nebonan a studh doronieth yw doronydh. Mappys yw toul posek yn doronieth, gwruthyl ha studhya mappys yw gelwys skiens mappys po kartografieth.

Alexander von Humboldt, onan a'n ragresoryon a dhoronieth avel testen akademek arnowydh
Alexander von Humboldt, onan a'n ragresoryon a dhoronieth avel testen akademek arnowydh

Doronydhyon a vri[golegi | pennfenten]

  • Alexander von Humboldt (1769–1859) – skrifer Cosmos ha fundyer bewdhoronieth
  • Ellen Churchill Semple (1863–1932) – an kynsa lewydhes an Kowethas Doronydhyon Amerikanek
  • Eratosthenes (c. 276–c. 195/194 KOK) – kalkor braster an Nor
  • Gerardus Mercator (1512–1594) – kartografer a wrug an towlyans mercator
  • Muhammad al-Idrisi (Arabek: أبو عبد الله محمد الإدريسي; Latin: Dreses) (1100–1165) – skrifer Nuzhatul Mushtaq
  • Ptolemy (c. 100–c. 170) – kuntellor godhvos Grek ha Roman y'n lyver Geographia
  • Radhanath Sikdar (1813–1870) – kalkor ughlder Everest
  • Strabo (64/63 KOK – c. 24 OK) – skrifer Geographica, onan a'n kynsa lyvrow doronieth