Owr

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
Gold-crystals.jpg
Au-TableImage.svg
Ensampel a'n re ma a sew Elven gymyk, stoff alkenyek, allergen, alkan drudh Edit this on Wikidata
Liw/yow owrek Edit this on Wikidata
Furvell gymyk Au edit this on wikidata
Klevesow a dhyghtys Arthritis remus edit this on wikidata
Dydhyas diskudhans c. 6 millennium BC Edit this on Wikidata
Niver atomek 79 Edit this on Wikidata
Elektronegedhegedh 2.54 Edit this on Wikidata
Rann a period 6, bagas 11 Edit this on Wikidata
Commons page Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Elven gymyk yw owr, niver 79 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw Au. An hanow ha furvell a dheu dhyworth an yeth Latinek aurum, ow styrya golow an howldrehevel. Nyns yw rann dhe owr y'n korf denel. Nyns yw gwenonek hwath. Usys yw yn medhegieth dhe wellhe arwodhyow fagel mellow (arthritis). Hanow an dyghtyans ma yw chrysotherapy dhyworth an ger Greka rag owr, chrysos. Usys yw owr gans medhogyon dhens (moy ha 60 tunnas an vledhen) rag lenwel dens, kurunyow, ha dens owr, yn arbennek yn Almayn ha Nihon.

Aswonnys o owr a-dhia termyn kynsistorek. Y hwrug bedhow riel cita Ur koth komprehendya gemmweyth owr nans yw 5000 bledhen. Gwrys bathow owr pur yn Turki gans Myghtern Croesus yn 550 K.O.K.. Nyns yw owr an alkan moyha tanow, nag an alkan moyha kostek hwath. Yn istori, diskudhyans owr a wrug kawsya lies den dhe movya dhe diredhow nowydh, kepar ha Kaliforni, Ostrali ha'n Klondike.

Askorrys yw 2500 tunnas an vledhen, dre vras yn Afrika Dhyghow, an Statys Unys, Kanada ha Ostrali. Usys yw rag bulyon, yn gemmweyth (75% anedha), gweder ha daffar elektronek. Kevys yw liwyow dyffrans dre geworra alkenyow erel dhodho. Owr gwynn yw 90% owr ha 10% nikel, owr rudh (50% owr, 50% kober), owr glas (46% owr, 54% indiom), owr purpur (80% owr, 20% aluminiom), owr gwer (73% owr, 27% arghans) hag owr du (75% owr, 25% kobalt). Owr yw an alkan gans an goveluster (malleability) moyha. Y hyllir gul folennow pur denow anedha, usys yn pennserneth, hag dhe orheri lorellow efanvos.

Alkan medhel melyn splann yw owr. Y boos atomek yw 196.96, y boynt treudhi yw 1064°C ha'y boynt bryjyon 2807°C. Y dhosedh yw 19.3 kg an liter.

Mirva[golegi | pennfenten]