Hyns-horn Ffestiniog

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Lamma dhe: kevrennow lewya, hwilas
Tren ow trehedhes dhe worsav Blaenau Ffestiniog war an Hyns-horn Ffestiniog.

An Hyns-horn Ffestiniog (Kembrek: Rheilffordd Ffestiniog, Sowsnek: Ffestiniog Railway po Festiniog Railway) yw hyns-horn kledhrennow kul yn Gwynedd, Kembra. A-dro dhe 13½ mildir (21.7 km) yw an hyns-horn a jun an porth dhe Borthmadok dhe'n dre valweyth legh a Vlaenau Ffestiniog. Tennvos havysi gerys-da yw an hyns-horn y'n jydh hedhyw.

Mappa a'n Hyns-horn daskorys Ffestiniog.

An hyns-horn geyj 1' 11½" (597 mm) o bylydyes y'n gansvledhen 19ves dhe garya legh dhyworth an mengleudhyow ha balyow yn Blaenau Ffestiniog dhe'n gorholyon yn Porthmadok dhe vos esperthys.

Istori[chanjya | pennfenten]

Mergh a viajyas war nans yn wagonow dandy avel hemma.

Oberans margh ha gravedh[chanjya | pennfenten]

Fondyes o an kompani hyns-horn war 23ves Mis Me 1832 gans Akt a Senedh ha kompani hyns-horn kottha an bys eus owth oberi hwath hedhyw yw an Hyns-Horn Ffestiniog (nyns yw an hyns-horn kottha eus owth oberi, an Hyns-horn Middleton yw henna). Blydyes o an hyns-horn yntra 1833 ha 1836 rag oberans margh ha gravedh; mergh a venja tenna an wagonow gwag dhe benn an hyns-horn ha'n wagonow leun a venja rolya delergh war-nans gans nell a ravedh. Trenow war-nans a venja kemeres a-dro dhe unn our ha 30 mynysen ha trenow yn-bann a venja kemeres a-dro dhe hwegh our.

Oberans ethen ha gravedh.[chanjya | pennfenten]

The Princess dhe Borthmadok circa 1870.

Y'n 1850ow y hwrug ev mos ha bos kler bos an hyns-horn ow hedhes y dhalhuster mogha pan yth esa'n mengleudhyow yn Blaenau Ffestiniog owth askorra moy ha moy a legh. Yn 1860 an kompani a dhalathas ow hwistra an possybylta a dhevnydhya jynnow-ethen dhe weres moghhe dalhuster karyans an hyns-horn. Bys an termyn-ma nyns esa lower a jynnow-ethen war lkledhrennow mar vyghan. Yn 1862 an kompani a argemynnas rag gwrioryon dhe wul jynnow kensa an hyns-horn. Yn Mis Hwevror 1863 George England and Co. o dewisys dhe vyldya an jynnow kensa.

An kensa jynn dhe vos delivrys dhe Borthmadok o Mountaineer war an 18ves Mis Gortheren 1863. An nessa jynn, The Princess, o delivrys nebes dydhyow diwettha. An jynnow-ethen 0-4-0 'ma a walosegas trenow legh hirra dhe vos ponyes ha'n komendyans sodhogel a drenow trethysi yn 1865. Kensa Jynn-Fairlie-dewblek an hyns-horn o komendyes yn 1869; an jynnow-ma re eth ha beu arwodh ikonek an hyns-horn yn bledhynnyow a-dhiwedhes.

An kensa Jynn-Fairlie-Dewblek, Little Wonder, dhe Borthmadok.

Trenow war nans o oberys gans gravedh hwath, mes peryllus o dhe wasa trenow trethysi rolya heb jynn, del yth o trenow legh oberys gans gravedh yn-unnik hag oll trenow erel o oberys gans jynn; trenow legh o oberys gans gravedh bys diwedh trenow trethysi yn 1939.

Yn 1872 an Hyns-horn Ffestiniog a gomendyas an kensa kochow-boogi dhe Vreten, kochow niver 15 ha 16; yn oberans yns i hwath hedhyw. Torrow gwakter o komendyes yn 1893. Sinelyes leun o an hyns-horn gans telegraf tredan hag oberans lath ha tokyn. Lath dren dredan o komendyes yn 1912 ha devnydhyes yns i hwath war an hyns-horn hedhyw.

Deklinyans a legh[chanjya | pennfenten]

Y'n 1920ow yth esa'n demond rag legh ow teklinya hag avel sewyans an hyns-horn a wrug godhav deklinyans yn traffik. Yn 1923 junyes o an Hyns-horn Ffestiniog gans an Hyns-horn Ugheldir Kembra dhe weres kenertha tomyaseth war an dhew hyns-horn. An Hyns-horn Ugheldir Kembra eth bankskwatthyes yn 1933 ha degea yn 1937.

An Hyns-horn Ffestiniog a besyas owth oberi y drenow legh ha gwesyon hwel war dhydhyow y'n seythyn ha trenow tomyaseth y'n hav. Oberansow trethysi normal a hedhas war an 15ves Mis Gwynngala 1939. An oberans gwesyow hwel a oberas war dhydh Sadorn an 16ves Mis Gwynngala 1939. Yth esa tri thren legh pub seythyn bys kalan Mis Est 1946. Rann an hyns-horn dhyworth Duffws dhe warth y'n north west yn Blaenau Ffestiniog o gobrenys dhe'n mengleudhyow yn Mis Hedra 1946.

Forsakyes o an hyns-horn awos nyns esa mona dhe'n kompani dhe amendya an Akt a Senedh dhe removya an lergh hag erel. An hyns-horn eth ha veu overdevys hag andhevnydhyadow.

Gwithans[chanjya | pennfenten]

Tren ow trehedhes dhe Dan-y-Bwlch dhyworth Blaenau Ffestiniog.

Enthusyast hyns-horn, Alan Pegler, o nesys gans kothmans dhe brena an hyns-horn ha dhe glerya y gendon ha galosegi y brena. War an 24ves Mis Methevin 1954, Pegler ha'n bodhogyon a wrug kavos maystri a'n hyns-horn. Pegler a wrug ri an hyns-horn dhe'n Ffestiniog Railway Trust a berghenn hag oberi an hyns-horn hwath hedhyw.

Dhyworth 1954 an bodhogyon a eylygeris an hyns-horn yn rannow. An kensa tren trethysi a oberas yntra Porthmadok ha Boston Lodge war 23ves Mis Gortheren 1955. An oberans trethysi o ystynys dhe Vinffordd war 19ves Mis Me 1956, dhe Benrhyn war 5ves Mis Methevin 1957 ha dhe Dan-y-Bwlch war 5ves Mis Ebrel 1958. An hyns-horn dhe Dduallt a ygeris war 6ves Ebrel 1968.

Erryans Lynn Strasow[chanjya | pennfenten]

Lynn Strasow gans hyns koth an hyns-horn y'n reuvva.

Yn 1954 byldyans an Rester Dowrdredan Ffestiniog a dhalathas. Hemm a gomprehendyas gwrians an lynn Tanygrisiau a livas rann an hyns-horn dh'y benn north. Yntra 1965 ha 1978, byldyes o an Erryans Hyns-horn Ffestiniog, erryans 2½ mildir (4 km) an hyns-horn yntra Dduallt ha Tanygrisiau. Byldyes gans bodhogyon o rann mogha an eryans. Dh'y benn soth yw an Troyll Dduallt.

Kowfordh Voelwyn nowydh o byldyes gans ynjynoryon balweyth sten kernowek gans bagas byghan a arvethesigyon. 310 lath (280 m) yw an gowfordh nowydh. An hyns-horn a eyljun an hyns koth dhe Danygrisiau.

Project Blaenau[chanjya | pennfenten]

Wosa ow korfenna an hyns nowydh dhe Danygrisiau, yth esa 1½ mildir (2.4 km) yn-unnik kyn ow trehedhes Blaenau Ffestiniog. An hyns-horn a eylygeris dhe Vlaenau Ffestiniog war 25 Mis Me 1982 dhe'n gorsav nowydh yn Blaenau Ffestiniog a gevrenn gans trenow dhyworth Llandudno.

Lokomotyvyow Disel an Hyns-horn Ffestiniog[chanjya | pennfenten]

Hanow Imaj Eghen Byldyes Byldyor Merkyansow
Mary Ann 4wd 1917 Motor Rail An kensa jynn dhe oberi war an hyns-horn gwithys yn 1954. Bydlyes rag Kensa Bell an Bys; prenys gans an Hyns-horn Ffestiniog yn 1923.
Moelwyn FR PHS Moelwyn crop.jpg 2-4-0d 1918 Kompani Baldwin Jynn aral Kensa Bell an Bys, prenys gans an hyns-horn yn 1925.
Upnor Castle Upnorcastleconst.JPG 4wd 1954 F.C. Hibberd Byldyes rag an Hyns-horn Chattenden hag Upnor. Ev a ober war an Hyns-horn Ugheldir Kembra.
Moel Hebog 4wd 1955 Kompani Hunslet Prenys yn 1969 ha devnydhyes war trenow mentons.
Conway Castle/Castell Conwy FR Conway Castle.jpg 4wd 1958 F. C. Hibberd a Chymni cyf. Byldyes rag hyns-horn an lu lestri yn Ernesettle. Prenys yn 1981. Devnydhir war Hyns-Horn Ugheldir Kembra.
Ashover 4wd 1948 F. C. Hibberd. Prenys yn 1981.
The Lady Diana 4wd 1957 Motor Rail Prenys yn 1974.
The Colonel 4wd 1943 Motor Rail Prenys yn 1982.
Criccieth Castle/Castell Criccieth FR BF EoM Criccieth crop.jpg 0-6-0d 1995 Boston Lodge Devnydhir war drenow trethysi.
Harlech Castle/Castell Harlech Harlech Castle Minffordd crop.jpg 0-6-0d 1983 Baguley-Drewry Prenys yn 1988.
Harold 4wd 1979 Kompani Hunslet Prenys y'n 1990ow.
Vale of Ffestiniog FR Cob VoF crop.jpg B-B]]d 1967 CH Funkey & Co (Pty) Ltd Oberas yn Porth Elizabeth, Afrika Dhyhow. Prenys yn 1996.
Moel-Y-Gest FR Moel-Y-Gest crop.JPG 4wd 1965 Kompani Hunslet Prenys yn 2004 ha devnydhir a-derdro Boston Lodge.
Busta 4 ros. Fairbanks Morse Devnydhyes war an Hyns-horn Ugheldir Kembra y'n 1920ow ha 1930ow.
Monster 4 ros. Boston Lodge Disel byghan, byldyes gans an hyns-horn.

Lokomoytvyow Ethenn an Hyns-horn Ffestiniog[chanjya | pennfenten]

Niver Hanow Imaj Aray an Rosow Byldyes Byldyor Merkyansow
1 Princess(Pennseviges) Ffestiniog PDold 3.jpg 0-4-0 1863 George England Displetyes yn Spooner's kyn ow kavos ewnans afinuster rag penn-bloodh kans ha hanter a ethen an hyns-horn yn 2013.
2 Prince (Pennsevik) FR Prince Tan-y-Bwlch.JPG 0-4-0 1863 George England Jynn kottha an hyns-horn a ober.
3 Mountaineer (Menedhyer) 0-4-0 1863 George England Didaklys yn 1879. Nebes a'y dharnow o devnydhyes war an jynnow George England erel.
4 Palmerston Palmerstonport.jpg 0-4-0 1864 George England Dehwelys dhe ethen yn 1993 wosa ow pos devnydhyes avel kalter anwayadow yn hwelji Boston Lodge.
5 Welsh Pony (Hoba Kemrek) Ffestiniog PDold 4.jpg 0-4-0 1867 George England Yma'n jynn ow pos dehwelys dhe ethen dhe'n pols-ma.
6 Little Giant (Kowr Byghan) LittleGiant.jpg 0-4-0 1867 George England Skrappyes yn 1932.
7 Little Wonder (Marth Byghan) Ffestiniog PDold 1.jpg 0-4-4-0 1869 George England Skrappyes yn 1882. An kensa jynn Fairlie.
8 James Spooner JamesSpooner.jpg 0-4-4-0 1872 Avonside Engine Co. Devnydhyes bys 1931, skrappyes yn 1933.
9 Taliesin Taliesin2.jpg 0-4-4 1876/1999 Vulcan Foundry/ Boston Lodge Ekwal a jynn-Fairlie-unnik, byldyes yn hwelji Boston Lodge yn 1999. Skrappyes o an jynn gwreydhek (Byldyes yn 1876) yn 1935.
10 Merddin Emrys FR PHS ME.jpg 0-4-4-0 1879 Boston Lodge An Fairlie kottha a ober war an hyns-horn. Eylvyldyes yn 1987/8.
11 Livingston Thompson LivingstonThompson.JPG 0-4-4-0 1886 Boston Lodge Tennys a'y ober ha gorrys y'n Gwithti Hyns-horn Kenedhlek yn Evrek.
11 Earl of Merioneth (Yurl Merioneth) Ffen rlwy at bf 1 crop.jpg 0-4-4-0 1979 Boston Lodge An kensa jynn-Fairlie-dewblek dhe vos byldyes gans an hyns-horn a-lemmyn.
12 David Lloyd George FR PHS DLG dep 2 crop.jpg 0-4-4-0 1992 Boston Lodge An jynn-Fairlie-dewblek diwettha an bys, ha lokomotyv mogha galosek an hyns-horn.
- Blanche Blanche1995.jpeg 2-4-0 1893 Kompani Hunslet Oberas war an Hyns-horn Mengleudh Penrhyn avel 0-4-0 y'n dalleth. Prenys gans an Hyns-horn Ffestiniog yn 1963 hag eylvyldyes avel 2-4-0 yn 1972.
- Linda FR PHS Linda crop.jpg 2-4-0 1893 Kompani Hunslet Oberas war an Hyns-horn Mengleudh Penrhyn avel 0-4-0 y'n dalleth. Prenas gans an Hyns-horn Ffestiniog yn 1962.
- Mountaineer (Menedhyer) Mountaineer Tan-y-Bwlch 2.JPG 2-6-2 1917 ALCO Byldyes rag Kensa Bell an Bys hag oberi war an Hyns-tram Pithiviers à Toury yn Pow Frynk. Prenys gans an Hyns-horn Ffestiniog yn 1967.
- Britomart Britomart.jpg 0-4-0 1899 Kompani Hunslet Devnydhir dhe Voston Lodge del yw usys.
- Lilla Lilla Beddgelert 2011.jpg 0-4-0 1891 Kompani Hunslet Devnydhir war trenow arbennek.
14 Lyd Lyd at Porthmadog Harbour Station.jpg 2-6-2 2010 Boston Lodge Byldyes yn hwelji Boston Lodge.
- Leary 0-4-0 2010 E A Foulds Ltd, Colne Byldyes gans bagas a vodhogyon gans kalter vertikal.
- Dahuichang 4 0-8-0 1988 Hwelji Lokomotyv Harbin Byldyes rag hyns-horn yn Beijing. Prenys gans bagas a vodhogyon an Hyns-horn Ffestiniog yn 2006.