Jump to content

Marcus Valerius Martialis

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Marcus Valerius Martialis
Genys Meurth 0040 Edit this on Wikidata
Augusta Bilbilis Edit this on Wikidata
Mernans 104 Edit this on Wikidata
Augusta Bilbilis Edit this on Wikidata
Kenedhlogeth hen Rom Edit this on Wikidata
Galwesigeth prydydh, skrifer Edit this on Wikidata
Aswonnys rag Epigrammata Edit this on Wikidata
Gis bardhonieth, ges a'n jydh Edit this on Wikidata
Mamm Flaccilla Edit this on Wikidata
Pries Marcella Edit this on Wikidata

Martial (c.40-c.104 OK), o bardh romanek a vri drefen y epigrammow.

Bewnans[golegi | pennfenten]

Genys veu Martial yn trev romanek Augusta Bilbilis (Catalayud, ogas dhe Zaragoza, hedhyw) yn Nans Jalon, rannvro Hispania Tarraconensis (Spayn north-est), a-dro dhe'n vledhen 40 OK. Burjes romanek o, mes ev a gonsidras y honan avel Kelt-Iberian magata, hemm yw den a Spayn a linyeth keltek. Y studhyas an lagha y'n drev may feu genys, hag eth yn rag dhe Rom rag gorfenna y studhyansow. Hemm o yn ternieth emperour Nero. Ena Martial a omros dhe brydydhieth ow kavos skoodhyans gans tus bosek avel Titus ha Domitian. Ev a besyas triga y'n penncita 34 bledhen.

Y tehwelas dhe Bilbilis yn bledhen 98, dres ternieth Trajan, mes erbynn an eur na ev re gollas niver a skodhyoryon yn Rom, ha res o Pliny Yowynk ri mona dhodho rag an viaj tre. Dynnerghys veu yn trev y enesigeth, mes kyn hwrug receva skoodh gans Marcella hag erel yn Spayn, y hunros o dhe dhehweles dhe'n cita veur war lannow Dowr Tiber. Ev a verwis yn Bilbilis po yn 104 OK po 120 OK herwydh an bennfenten.


Y oberyow[golegi | pennfenten]

Martial a ros genesigeth dhe'n epigram arnowdyh. Ev o an kynsa a'n prydydhyon klassek dhe omri yn leun dhe'n epigram avel furv lienek ynno y honan. Y merkir y ober gans skeusennow a vanerow legrys y oos ha sens lym ges a'n jydh. Yn fenowgh kablys yw rag y fowt a sevureth ha decernyans isel (y ober a gomprehend bardhonieth erotek pur "rudh"). Yma tuedh dhodho ynwedh dhe seboni y skodhyoryon, yn arbennik Domitian. Yn despit dhe henna, y epigrammow a dhiskwedh dhyn skeusen vewek a usadow ha maner Rom y'n oos na. Y tal dhedha bos redys rag aga skeusennow liwek ha deskrivansow hwarthus.

Treweythyow ev a yll skrifa war noten dhihaval, kepar hag y'n kevres berr a vardhonegow rag kov y vyrgh vyghan Erotion, a verwis hwegh dydh wosa hy hweghves pennbloodh:

Gorwedh yn skav warnedhi, Dor, drefen hi dhe gerdhes yn skav warnas Ji.

Ev a skrifas dew lyver a epigrammow ha gwariow meur poblek yn Rom aga testen, an Liber Spectaculorum. Kuntellys veu y epigrammow erel yn 12 lyver, an Epigramaton libri xii. Le posek yw an dhiw desten aral ganso, hemm yw Xenia hag Apophoreta.