Or folsek

Yn tektonieth plattys, or folsek yw nas linyek yntra dew plattys tektonek usi ow kwaya a-ves dhe'n eyl y gila. Oryon folsek a-berth yn brastiryow a askorr y'n dalleth folsyow, neb a dheu ha bos nansow fols. Yma an brassa rann a oryon platt folsek yntra plattys keynvorek avel keynow kres-keynvor.^[1]^[2]

Hwithrans a-lemmyn a sin an kestegyans komplek a-berth yn pall an Nor a alow daffar dhe sevel dhe ven an mengylgh a-woles dhe bub or blatt folsek.^[3] Hemm a brovi mynsow bras dres eghen dhe'n arenebedh hag yma leheans a waskedh neb a deudh karrek a'n gwanngylgh (po pall gwartha) a-woles dhe'n arenebedh-folsa, ow furvya frosow bras a vasalt liv po lava. Yma pub tardhans yn unn rann an or blatt hepken, mes y a lenow an bolgh hag an dew plattys gorthenebek a way a-ves dhe'n eyl y gila.

Dres milvil vledhynnyow, plattys tektonek a yll gwaya meur a gansow a gilometrow a-ves dhe'n dhew tenwennow a or folsek. Rag henna, yowynka yw kerrek ogassa dhe or es kerrek pella war'n keth platt.

Deskrifans

Yn oryon folsek, yma dew plattys ow kwaya a-ves dhe'n eyl y gila hag an spas gwrys gans hemma yw lenwys gans daffar krestennek nowydh dhyworth magma teudhys neb a furv a-woles. An devedhyans a oryon folsek nowydh yn kemperyow tryflek yw krysys treweythyow dhe vos kowethys gans tylleryow tomm. Omma, kellyow kestegyek bras dres eghen a dhre mynsow fest bras a dhaffar gwanngylghyek tomm dhe ogas a'n arenep, hag an nerthedh gwayek yw krysys dhe vos lowr rag spallya an mengylgh.

Oryon folsek yw tipekhys y'n mengylgh keynvorek gans folsyow an kevreyth keyn keynvorek, ow komprehendya an Keyn Kres-Atlantek, ha Riw an Hebask Est, hag y'n mengylgh brastiryel gans nansow fols kepar hag an Nans Fols Meur a vri yn Afrika Est. Oryon folsek a yll gwruthyl parthow fowt kowrek y'n kevreyth keyn keynvorek. Nyns yw dre vras omlesans leven, ytho le may kevradhow-omlesa a stockys keyn kevogas yw dihaval, yma fowtow treusfurv kowrek. An parthow-torrva ma yw devedhyans a dhorgrysyow yn-dann vor. Mappa an leur mor a wra diskwedhes patron koynt a gesweythyow dibarthys gans nasyow linyek yn elinyow pedrek dhe aghel an keynvor. Mar kwellowgh an leur mor ynter an parthow-torrva avel konveyour ow karya an keyn war bub tenewen a'n fols a-ves dhe'n kres-omlesa, an gwrians a vydh apert. Downderyow penn a'n keynow koth, kettuel dhe'n kres-omlesa a-lemmyn, yw kottha ha downha (awos kottheans tesel hag omsedhes).

Yn keynow kres-keynvor yw onan a'n rannow chif a dhustuni neb a yni an amyttyans a wodybieth a omlesans an leur mor. Arhwithransow dordennvenek a'n ayr a dhiskwedhas patron koynt a gildroyow tennvenek kemusur war worthenebow a gresyow fols. An patron o re rewlys dhe vos keslammek: lesteryow an bondow konter a omdhesedhas re ogas. Godhonydhyon re studhya kildroyow penneghlek hag gwrys o an gevren gans Lawrence Morley, Frederick Vine, ha Drummond Matthews y'n wodybieth Morley-Vine-Matthews. An bondans tennvenek a omdhesedh orth kildroyow an Nor. Hemm o afydhys dre vusura bloodh an kerrek a-berth yn pub bond. An bondans a wra mappa a dermyn ha spas rag an kevradh-omlesa ha kildroyow penneghlek.

Ensamplys

Eghennow erel a oryon platt

Devynnow

↑ Langmuir, Charles H.; Klein, Emily M.; Plank, Terry (2013). "Petrological Systematics of Mid-Ocean Ridge Basalts: Constraints on Melt Generation Beneath Ocean Ridges". Mantle Flow and Melt Generation at Mid-Ocean Ridges. Geophysical Monograph Series. pp. 183–280. doi:10.1029/GM071p0183. hdl:10161/8316. ISBN 9781118663875.
↑ https://doi.org/10.1029%2F91JB02508
↑ https://doi.org/10.1073%2Fpnas.210382197

[1] Langmuir, Charles H.; Klein, Emily M.; Plank, Terry (2013). "Petrological Systematics of Mid-Ocean Ridge Basalts: Constraints on Melt Generation Beneath Ocean Ridges". Mantle Flow and Melt Generation at Mid-Ocean Ridges. Geophysical Monograph Series. pp. 183–280. doi:10.1029/GM071p0183. hdl:10161/8316. ISBN 9781118663875.

[2] ttps://doi.org/10.1029%2F91JB02508

[3] ttps://doi.org/10.1073%2Fpnas.210382197

[1]

[2]

[3]