Kober

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Jump to navigation Jump to search
NatCopper.jpg
Cu-TableImage.svg
Ensampel a'n re ma a sew Elven gymyk Edit this on Wikidata
Klass material, medication, metal Edit this on Wikidata
Liw/yow copper Edit this on Wikidata
Furvell gymyk Cu edit this on wikidata
Dydhyas diskudhans c. 7 millennium BC Edit this on Wikidata
Niver atomek 29 Edit this on Wikidata
Elektronegedhegedh 1.9 Edit this on Wikidata
Studh oksidyans 1, 2, 3, 4 Edit this on Wikidata
Darn a Copper proteins, period 4, group 11 Edit this on Wikidata
Commons page Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Kober yw elven gymyk gans an arwoedh Cu ha'n niver atomek 29. Yma hanow an metol rudhik ow talleth y'n geryow Latin aes Cyprium (metrol Kobros) ha'y wosa cuprum. Essensek yw dhe bub eghen. Yma moy ages 10 ensaym hag a's teves edhom a gober. Byttegens gwenonek yw kober mar dhybrys re anedha. Kawsys yw kleves Wilson ha kleves Menke gans anallos an korf dhe dhyghtya kober. Y'n kynsa kober a wra kreuni y'n ympynnyans, ha'n aral yw kudyn genynnek hag a wra kawsya fowt kober y'n korf, ledya dhe vernans avel fleghik.

Devnydh a gober yw gwrys rag furvya brons. Aswonnys veu kober dhyworth nans yw 10,000 bledhen. Yn mythow hag alkymygieth, kober yw kevrennys dhe'n dhywes Gwener. Balieth kober a veu diwysyans poesik yn Kernow ha Dewnans bys an 20ves kansblydhen. Es y dhyghtya ha mortholya yw. An chyf moon yw malakit gwer (kober karbonat, Cu2CO3(OH)2). Orth dreylya, yma kober ow furvya kroghen gwer, verdigris po ken kober. Erbynn 1860 trev Abertawe yn Kembra a wre dyghtya 90% a gober an bys dhyworth moom a Gernow hag Enys Mon. Hedhyw, askorrys yw kober dhyworth monow a Chile, Indonesi, an Statys Unys, Ostrali ha Kanada, a-dro dhe 17 milvil tunnas an vledhen.

Usys yw kober dhe wul daffar tredanel, tohow ha pibellow dowr, ha kesalkenyow. Kemyskans a gober ha nikel, kupronikel, yw alkan bathow mona.

Poos atomek kober yw 63.55, y boynt teudhi yw 1084°C ha'y boynt bryjyon yw 2567°C. Y dhosedh yw 9.0kg an liter.

Mirva[chanjya | pennfenten]