Helgh perthyans

Helgh perthyans yw eghen a helgh le mayth omsettyer a ladh fethesik yn andhidro, kepar ha ludh, kleves tomder, po shyndyans. Helghoryon a'n par ma a wra omdhiskwedhes aswiwansow rag ponyansow hir, kepar ha diwarr hirra, rewlyans tempredh, ha kevreythyow kardiovaskulek arbennik.

Nebes helghyoryon a brefer dhe shyndya yn kontrewaytyans kyns an helgh ha kregi war helerghyans rag kavos aga fethesik. Helghyoryon-kuntelloryon a'n Hadza ny helghya yndelma, mes i a res yn tardhow berr hag ow helghya gam byghan.

Tus ha hendasow

Tus nag yw an uskissa po an krevva, mes i a helgh y'n maner ma yn ta, gans diwarr hir yn kemusurel, hag aswiwansow erel a'n kinda Homo ankevys y'n chympansis ha'n orangutan.

Helgh perthyans a yll bos gwrys gans ow kerdhes, mes gans kevradhow sewena 30-70% le es ow ponya. Hag yma 10-30% le nerth a res rag ow kerdhes gans diwweyth mar hir. Byttegyns, martesen ow kerdhes fethesigow a dhallethas yn Homo erectus, kyns ponyans perthyans. Martesen Homo erectus a gollas aga flew rag gwellhe koll tomder dres helghow perthyans, hemm a wrussa displegya an devedhyans a nas a vri a'n kinda Homo.

Helgh perthyans o derivys avel forsakys y'n brassa rann a dylleryow kyns an gansbledhen ugensves diwettha, mes an dus San ha kordhow erel yw aswonys dhe dhevnydhya an teknek y'n gansbledhen kynsa warn ugens. Studhyans a gavas kansow a ensamplys rekordys a'n method ma ow pos praktisys war oll brastiryow anedhys.

Bronnviles erel

Bleydhi, dingos, ha keun liwys yw aswonys rag ow helghya fethesigow bras war bellderyow bras. Oll tri a'n eghennow a wra bratha rag gwannhe an mil dres an helgh. Miles kius a wra hwytha pan domm ynwedh. Hemm a woyeynha an mil der ethennans a glottow hag a gress an myns a oksyjen lenkys gans an skevens. Yn despit dhe aga furv korf haval, miles kius yw helghyoryon ollgemmyn neb a greg war opportunystieth, dre vras y'n klass pursewyans.

Bleydhi a alsa bos hwarhes awos aga theknegow helgh haval dhe dus. Nebes linyethow a geun dov re beu megys linyeth rag perthyans, kepar ha'n mamalut, huski, hag Eskimo.

Hienas a dhevnydh meur a deknegow ow kregi war aga fethesigow dewisys. Treweythyow, i a wra devnydhya strateji haval dhe helghyoryon perthyans keun.

Kramviles

Archelosauria-lemmyn vyth a Archelosauria yw godhvedhys dhe vos helghyoryon hirbel, kyn nebes eghennow ydhyn a yll devnydhya helghyans pursewyans uskis. Krokodiles byw ha morgrobanes neb a helgh yw gwrys yn arbennik rag kontrewaytyans hag i jass namenowgh fethesigow hirbel.

A-berth yn Squamata, yma pedrevanes varanyd gans septum ventrikularek neb a dhiberth an tuyow pulmonek ha systemek a'n kevreyth kylghresek dres systol. An kesweyth kolon unnik ma a as varanydys dhe bonya uskissa yn hirbel es pedrevanes erel. I a dhevnydh ynwedh taves gowlek rag helerghi fethesigow yn hirbel wosa kammkontrewaytyans. Nebes pedrevanes gorwolyas kepar ha dragones Komodo a dhevnydh venym ynwedh rag surhe an mernans a'ga fethesik.

Eghennow difudhek

Nyns eus meur a dhustuni rag helgh perthyans yn eghennow difudhek, kynth ombrofyoryon alladow a gomprehend an bleydh euthyk (Aenocyon dirus) awos bos an furv a'n korf haval dhe vleydhi loos arnowydh.

Arghpedrevanes theropod kepar ha tyrannosauroydys ha troodontydys a omdhiskwedh aswiwans resellek neb a alsa alowys rag ponyans hirbel. Martesen yth esa dhe theropodys "skevens frosa-dres", owth alowa rag keschanj oksyjen effeythus.

Nebes theriodontys anbronnvilek a alsa ponya yn hirbel awos bos eseli gans sav yn-dar stons ow korlesa a synapsydys ha kramviles.