Hyns-horn Ffestiniog

Dhyworth Wikipedya, an godhoniador rydh
Lamma dhe: kevrennow lewya, hwilas
Tren ow tos dhe worsav Blaenau Ffestiniog war an Hyns-horn Ffestiniog.

An Hyns-horn Ffestiniog (Kembrek: Rheilffordd Ffestiniog, Sowsnek: Ffestimiog Railway po Festiniog Railway) yw hyns-horn kledhrennow kul yn Gwynedd, Kembra. Adro 13½ mildir (21.7 km) yw an hyns-horn a jun an porth dhe Borthmadok dhe'n dre valweyth legh a Vlaenau Ffestiniog hag yw Tennvos havysi gerys-da an hyns-horn y'n jydh hedhyw.

Mappa a'n Hyns-horn Ffestiniog.

An hyns-horn geyj 1' 11½" (597 mm) o bylydyes y'n gansvledhen 19ves dhe garya legh dhyworth an mengleudhyow ha balyow yn Blaenau Ffestiniog dhe'n gorholyon yn Porthmadok dhe vos esperthys.

Istori[chanjya | chanjya an bennfenten]

Mergh a viajyas dhe'n leur yn wagonow dandy avel hemma.

Oberans mergh ha gravedh[chanjya | chanjya an bennfenten]

Fondyes o war 23 Mis Me 1832 gans Akt a Senedh ha'n kompani hyns-horn kottha an bys a ober hwath hedhyw yw (nyns yw an hyns-horn kottha a ober, henna yw an Hyns-horn Middleton). Blydyes o an hyns-horn yntra 1833 ha 1836 rag oberans margh ha gravedh; mergh a venja tenna an wagonow gwag dhe benn an hyns-horn ha'n wagonow leun a venja rolya delergh dhe'n leur gans nell a ravedh. Trenow dhe'n leur a venja kemeres a-dro 1 our ha 30 mynysen ha trenow yn-bann a venja kemeres a-dro hwegh our.

Oberans ethenn ha gravedh.[chanjya | chanjya an bennfenten]

The Princess dhe Borthmadok circa 1870.

Y'n 1850ow kler o bos an hyns-horn ow hedhes y dhalhuster moyha pan Yth esa'n mengleudhyow yn Blaenau Ffestiniog owth askorra moy ha moy a legh. Yn 1860 an kompani a dhalathas ow hwistra an possybylta a dhevnydhya jynnow-ethenn dhe weres moghhe dalhuster karyans an hyns-horn. Bys an termyn-ma nyns esa lower a jynnow-ethenn war lergh mar vyghan. Yn 1862 an kompani a argemynnas rag gwrioryon dhe wul jynnow kensa an hyns-horn. Yn Mis Hwevror 1863 George England and Co. o dewisys dhe vyldya an jynnow kensa.

An jynn kensa dhe vos delivrys dhe Borthmadok o Mountaineer war an 18ves Mis Gortheren 1863. Jynn nessa, The Princess, o delivrys beb a dhydhyow diwettha. An jynnow-ethen 0-4-0 'ma a walosegas trenow legh hirra dhe vos ponyes ha'n komendyans sodhogel a drenow trethysi yn 1865. Jynn-Fairlie-dewblek kensa an hyns-horn o komendyes yn 1869; an jynnow-ma re wrug mos ha bos arwodh ikonek an hyns-horn yn bledhynnyow a-dhiwedhes.

Jynn-Fairlie-Dewblek kensa, Little Wonder, dhe Borthmadok.

Trenow dhe'n leur o oberys gans gravedh hwath, mes peryllus o dhe wasa trenow trethysi rolya heb jynn, del threnow legh o oberys gans gravedh yn-unnik hag oll trenow erel o oberys gans jynn; trenow legh o oberys gans gravedh bys diwedh trenow trethysi yn 1939.

Yn 1872 an Hyns-horn Ffestiniog a gomendyes an kochow-boogi kensa dhe Vreten, kochow niver 15 ha 16; yn oberans yns i hwath hedhyw. Torrow gwakter o komendyes yn 1893. Sinelyes leun o an hyns-horn gans telegraf tredan hag oberans lath ha tokyn. Lath dren dredan o komendyes yn 1912 ha devnydhyes yns i hwath war an hyns-horn hedhyw.

Deklinyans a legh[chanjya | chanjya an bennfenten]

Y'n 1920ow yth esa'n demond rag legh ow teklinya hag yn sewyans an hyns-horn a wrug godhav deklinyans yn traffik. Yn 1923 junyes o an Hyns-horn Ffestiniog gans an Hyns-horn Ugheldir Kembra dhe weres kenertha tomyaseth war an dhew hyns-horn. An Hyns-horn Ugheldir Kembra eth bankskwatthyes yn 1933 hag a dhegeas yn 1937.

An Hyns-horn Ffestiniog a besyas oberi y drenow legh ha gwesyon hwel war dhydhyow y'n seythyn ha trenow tomyaseth y'n hav. Oberansow trethysi normal a hedhas war an 15ves Mis Gwynngala 1939. An oberans gwesyow hwel a oberas war dhydh Sadorn an 16ves Mis Gwynngala 1939. Yth esa tri thren legh pub seythyn bys kalan Mis Est 1946. Rann an hyns-horn dhyworth Duffws dhe warth y'n north west yn Blaenau Ffestiniog o gobrenys dhe'n mengleudhyow yn Mis Hedra 1946.

Forsakyes o an hyns-horn awos nyns esa mona dhe'n kompani dhe amendya an Akt a Senedh dhe removya an lergh hag erel. An hyns-horn a wrug mos ha bos overdevys hag andhevnydhyadow.

Gwithans[chanjya | chanjya an bennfenten]

Tren ow trehedhes dhe Dan-y-Bwlch dhyworth Blaenau Ffestiniog.

Enthusyast hyns-horn, Alan Pegler, o nesys gans kothmans dhe brena an hyns-horn ha dhe glerya y gendon ha galosegi y brena. War an 24ves Mis Methevin 1954, Pegler ha'n bodhogyon a wrug kavos maystri a'n hyns-horn. Pegler a wrug ri an hyns-horn dhe'n Ffestiniog Railway Trust a byw hag a ober an hyns-horn hwath hedhyw.

Dhyworth 1954 an bodhogyon a eylygeras an hyns-horn yn rannow. An tren trethysi kensa a oberas yntra Porthmadok ha Boston Lodge war 23 Mis Gortheren 1955. An oberans trethysi o ystynys dhe Vinffordd war 19ves Mis Me 1956, dhe Benrhyn war 5ves Mis Methevin 1957 ha dhe Dan-y-Bwlch war 5ves Mis Ebrel 1958. An hyns-horn dhe Dduallt a ygeras war 6ves Ebrel 1968.

Eryans Lynn Strasow[chanjya | chanjya an bennfenten]

Lynn Strasow gans hyns koth an hyns-horn y'n reuvva.

Yn 1954 byldyans an Rester Dowrdredan Ffestiniog a dhalathas. Hemm a gomprehendyas gwrians an lynn Tanygrisiau a livas rann an hyns-horn dhe'n north. Yntra 1965 ha 1978, byldyes o an Eryans Hyns-horn Ffestiniog, eryans 2½ mildir (4 km) an hyns-horn ytra Dduallt ha Tanygrisiau. Byldyes gans bodhogyon o mogha an eryans. Dh'y benn dhe'n soth yw an Troyll Dduallt.

Kowfordh Voelwyn nowydh o byldyes gans ynjynoryon balweyth sten kernowek gans bagas byghan a arvethesigyon. 310 lath (280 m) yw an gowfordh nowydh. An hyns-horn a eyljun an hyns koth dhe Danygrisiau.

Project Blaenau[chanjya | chanjya an bennfenten]

Wosa ow korfen an hyns nowydh dhe Danygrisiau, yth esa 1½ mildir (2.4 km) yn-unnik kyn ow trehedhes Blaenau Ffestiniog. An hyns-horn a eylygeras dhe Vlaenau Ffestiniog war 25 Mis Me 1982 dhe'n gorsav nowydh yn Blaenau Ffestiniog a gevrenn gans trenow dhyworth Llandudno.

Lokomotyvyow Disel an Hyns-horn Ffestiniog[chanjya | chanjya an bennfenten]

Hanow Imaj Ehen Byldyas Byldyor Merkyansow
Mary Ann 4wd 1917 Motor Rail An jynn kensa dhe oberi war an hyns-horn yn 1954. Bydlyas rag Bell Kensa an Bys; prenas gans HYns-horn Ffestiniog yn 1923.
Moelwyn FR PHS Moelwyn crop.jpg 2-4-0d 1918 Kompani Baldwin Jynn aral Bell Kensa an Bys, prenas gans an hyns-horn yn 1925.
Upnor;Castle Upnorcastleconst.JPG 4wd 1954 F.C. Hibberd Byldyas rag an Hyns-horn Chattenden hag Upnor. Ev a ober war an Hyns-horn Ugheldir Kembra.
Moel Hebog 4wd 1955 Kompani Hunslet Prynenas yn 1969 hag devnydhyes war trenow mentons yw.
Conway Castle/Castell Conwy FR Conway Castle.jpg 4wd 1958 F. C. Hibberd a Chymni cyf. Adeiladwyd ar gyfer lein y Morlys yn Ernesettle. Prynwyd ym 1981, ad enwir yn ddwyieithog. Defnyddir ar Reilffordd Eryri.
Ashover 4wd 1948 F. C. Hibberd. Prenas yn 1981.
The Lady Diana 4wd 1957 Motor Rail Prenas yn 1974.
The Colonel 4wd 1943 Motor Rail Prenas yn 1982.
Criccieth Castle/Castell Criccieth FR BF EoM Criccieth crop.jpg 0-6-0d 1995 Boston Lodge Devnydhyes yw war drenow trethysi.
Harlech Castle/Castell Harlech Harlech Castle Minffordd crop.jpg 0-6-0d 1983 Baguley-Drewry Prenas yn 1988.
Harold 4wd 1979 Kompani Hunslet Prenas y'n 1990ow.
Vale of Ffestiniog FR Cob VoF crop.jpg B-B]]d 1967 CH Funkey & Co (Pty) Ltd Oberas yn Phort Elizabeth, Afrika Dhyhow. Prenas yn 1996.
Moel-Y-Gest FR Moel-Y-Gest crop.JPG 4wd 1965 Kompani Hunslet Prenas yn 2004 ha devnydhyes yw a-derdro Boston Lodge.
Busta 4 ros. Fairbanks Morse Devnydhyas war an Hyns-horn Ugheldir Kembra y'n 1920ow ha 1930ow.
Monster 4 ros. Boston Lodge Disel byghan, byldyas gans an hyns-horn.

Lokomoytvyow Ethenn an Hyns-horn Ffestiniog[chanjya | chanjya an bennfenten]

Niver Hanow Imaj Aray an Rosow Byldyas Byldyor Merkyansow
1 Princess Ffestiniog PDold 3.jpg 0-4-0 1863 George England Displetyas yn Spooner's kyn kavos ewnans afinuster rag penn-bloodh kans ha hanter a ethenn an hyns-horn yn 2013.
2 Prince FR Prince Tan-y-Bwlch.JPG 0-4-0 1863 George England Jynn kottha an hyns-horn a ober.
3 Mountaineer 0-4-0 1863 George England Didaklas yn 1879. Neb a'y dharnow o devnydhyes war an jynnow George England erel.
4 Palmerston Palmerstonport.jpg 0-4-0 1864 George England Delergh yn ethenn yn 1993 wosa ow pos devnydhyes avel kalter anwayadow yn hwelji Boston Lodge.
5 Welsh Pony Ffestiniog PDold 4.jpg 0-4-0 1867 George England Possybyl yw bos an jynn ewnhes.
6 Little Giant LittleGiant.jpg 0-4-0 1867 George England Skrappyas yn 1932.
7 Little Wonder Ffestiniog PDold 1.jpg 0-4-4-0 1869 George England Skrappyas yn 1882. An jynn Fairlie kensa.
8 James Spooner JamesSpooner.jpg 0-4-4-0 1872 Avonside Engine Co. Devnydhyas bys 1931, skrappyas yn 1933.
9 Taliesin Taliesin2.jpg 0-4-4 1876/1999 Vulcan Foundry/ Boston Lodge Ekwal a jynn-Fairlie-unnik, byldyas yn hwelji Boston Lodge yn 1999. Skrappyas an gwreydhek (Byldyas yn 1876) yn 1935 ar ôl.
10 Merddin Emrys FR PHS ME.jpg 0-4-4-0 1879 Boston Lodge An Fairlie kottha a ober war an hyns-horn. Eylvyldyas yn 1987/8.
11 Livingston Thompson LivingstonThompson.JPG 0-4-4-0 1886 Boston Lodge Tennas a'y ober ha gorrys y'n Gwithti Hyns-horn Kenedhlek yn Evrek.
11 Earl of Merioneth Ffen rlwy at bf 1 crop.jpg 0-4-4-0 1979 Boston Lodge an jynn-Fairlie-dewblek kensa dhe vos byldyes gans an hyns-horn a-lemmyn.
12 David Lloyd George FR PHS DLG dep 2 crop.jpg 0-4-4-0 1992 Boston Lodge An jynn-Fairlie-dewblek diwettha an bys, ha'n lokomotyv mogha galosek war an hyns-horn.
- Blanche Blanche1995.jpeg 2-4-0 1893 Kompani Hunslet Oberas war an Hyns-horn Mengleudh Penrhyn avel 0-4-0 y'n dalleth. Penas gans an Hyns-horn Ffestiniog yn 1963 hag eylvyldyes avel 2-4-0 yn 1972.
- Linda FR PHS Linda crop.jpg 2-4-0 1893 Kompani Hunslet Oberas war an Hyns-horn Mengleudh Penrhyn avel 0-4-0 y'n dalleth. Penas gans an Hyns-horn Ffestiniog yn 1962.
- Mountaineer Mountaineer Tan-y-Bwlch 2.JPG 2-6-2 1917 ALCO Byldyas rag Bell Kensa an Bys hag oberas war an Hyns-tram Pithiviers à Toury yn Ffrainc. Prenas gans an Hyns-horn Ffestiniog yn 1967.
- Britomart Britomart.jpg 0-4-0 1899 Kompani Hunslet Devnydhyes yw dhe Voston Lodge usadow.
- Lilla Lilla Beddgelert 2011.jpg 0-4-0 1891 Kompani Hunslet Devnydhyes war trenow arbennek yw ev.
14 Lyd Lyd at Porthmadog Harbour Station.jpg 2-6-2 2010 Boston Lodge Byldyas yn hwelji Boston Lodge.
- Leary 0-4-0 2010 E A Foulds Ltd, Colne Byldyas gans bagas a vodhogyon gans kalter vertikal.
- Dahuichang 4 0-8-0 1988 Gweithdy locomotif Harbin Byldyas rag hyns-horn yn Beijing. Prenas gans bagas a vodhogyon an Hyns-horn Ffestiniog yn 2006.